پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٧ - نكته بلاى سوءظن و بدبينى

شرح و تفسير

امام عليه السلام در اين كلام حكيمانه به برترين اعمال اشاره كرده مى‌فرمايد: «برترين اعمال آن است كه خود را (به زحمت) بر آن وادار كنى»؛

(أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ مَا أَكْرَهْتَ نَفْسَكَ عَلَيْهِ)

. اشاره به اين‌كه، كارى است برخلاف خواسته نفس؛ مثل اين‌كه مى‌خواهد مالى ببخشد و نفس او به سبب علاقه به مال با آن موافق نيست، يا از ارتباط نامشروعى بپرهيزد كه نفس تمايل به آن دارد و يا قدرت بر انتقام پيدا كرده و نفس تمايل به آن دارد و او از انتقام‌جويى بپرهيزد.

در تمام اين موارد كه نفس انسان تمايل به فعل معروف يا ترك منكر ندارد هنگامى كه افراد با ايمان در برابر خواسته نفس مقاومت كنند و آن معروف را به جا آورند و آن منكر را ترك كنند، عملى بسيار پرفضيلت انجام داده‌اند، چراكه هم كار خير انجام شده و هم نفس سركش تحت رياضت قرار گرفته و از طغيان آن پيشگيرى شده است.

اكثر شارحان نهج‌البلاغه در اين‌جا تصريح كرده‌اند كه اين گفتار حكيمانه شبيه حديث معروف پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله است كه در بسيارى از منابع آمده است؛ آن حضرت صلى الله عليه و آله فرمود:

«أفْضَلُ الْأَعْمالُ أحْمَزُها [١]؛

بهترين اعمال عملى است كه سخت‌تر و قوى‌تر و پرمشقت‌تر باشد». [٢] منتها امام عليه السلام شاخه خاصى از آن‌

[١]. «أحمز» از ريشه «حمز» بر وزن «رمز» به معناى شدت، قوت، زحمت و مشقت آمده است‌

[٢]. بحارالانوار، ج ٦٧، ص ١٩١