پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩٧ - نكته وظيفه شاگرد در برابر استاد

نكته وظيفه شاگرد در برابر استاد

علماى اخلاق براى عالم و متعلم، هركدام حقوقى برشمرده‌اند كه بدون رعايت آن‌ها مسئله تعليم و تربيت ناقص خواهد بود. اين حقوق در بسيارى از موارد برگرفته از روايات يا آيات قرآن و گاه از دليل عقل و بناى عُقَلاست.

در حديثى از اميرمؤمنان عليه السلام مى‌خوانيم:

«إِنَّ مِنْ حَقِّ الْعَالِمِ أَنْ لَاتُكْثِرَ عَلَيْهِ السُّؤَالَ ... وَلا تُكْثِرْ مِنْ قَوْلِ قَالَ فُلانٌ وَقَالَ فُلانٌ خِلافاً لِقَوْلِهِ وَلا تَضْجَرْ بِطُولِ صُحْبَتِهِ فَإِنَّمَا مَثَلُ الْعَالِمِ مَثَلُ النَّخْلَةِ يُنْتَظَرُ بِهَا مَتَى يَسْقُطُ عَلَيْكَ مِنْهَا شَيْ‌ءٌ؛

حق عالم آن است كه زياد از او سؤال نكنى ... و در محضر او گفتار اين و آن را بر ضد او نقل ننمايى و از طول مصاحبت با او اظهار ناراحتى نكنى، زيرا مَثَل عالم مَثَل درخت نخل است كه بايد انتظار بكشى كى از آن ميوه‌اى فرو مى‌ريزد». [١]

در حديث ديگرى از همان حضرت مى‌خوانيم:

«إِذَا جَلَسْتَ إِلَى الْعَالِمِ فَكُنْ عَلَى أَنْ تَسْمَعَ أَحْرَصَ مِنْكَ عَلَى أَنْ تَقُولَ وَتَعَلَّمْ حُسْنَ الْاسْتِمَاعِ كَمَا تَعَلَّمُ حُسْنَ الْقَوْلِ وَلا تَقْطَعْ عَلَى حَدِيثِهِ؛

هنگامى كه نزد عالم مى‌نشينى بيش از آنچه مايل هستى بگويى سكوت كن و از او بشنو و خوب گوش فرا دادن را بياموز همان‌گونه كه خوب سخن گفتن را مى‌آموزى و هرگز كلام او را قطع مكن». [٢]

از نكاتى كه از داستان موسى و خضر عليهما السلام در قرآن مجيد استفاده مى‌شود نيز اين است كه در برابر عالم نبايد عجله و بى‌تابى نشان داد، بلكه بايد صبر كرد تا حقيقت را بيان كند.

[١]. بحارالانوار، ج ٢، ص ٤٣، ح ٩

[٢]. همان، ح ١١