پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤٦ - شرح و تفسير وظيفه ما در حال نشاط و عدم نشاط

و هيچ حضور قلب و نشاطى در آن نباشد سبب ارتقاء روح و قرب به پروردگار و وصول به اهداف عالى نخواهد شد و چه بسا اگر مستحبات را در چنين حالى به خود تحميل كند هم به واجبات ضرر بزند و هم حالت تنفر از مستحبات براى او حاصل شود كه هر دو ضايعه بزرگى است.

شبيه همين گفتار حكيمانه در حكمت ١٩٣ با كمى تفاوت گذشت و همان‌گونه كه به هنگام ذكر سند گفتيم، اين حديث شريف از رسول اكرم صلى الله عليه و آله با كمى تفاوت به اين صورت آمده است:

«إِنَّ لِلْقُلُوبِ إِقْبَالًا وَإِدْبَاراً فَإِذَا أَقْبَلَتْ فَتَنَفَّلُوا وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَعَلَيْكُمْ بِالْفَرِيضَةِ». [١]

همچنين شبيه اين كلام حكيمانه در حكمت ٢٧٨ گذشت آن‌جا كه فرمود:

«قَلِيلٌ تَدُومُ عَلَيْهِ أَرْجَى مِنْ كَثِيرٍ مَمْلُولٍ مِنْهُ؛

عمل كمى كه با نشاط آن را تداوم بخشى اميدواركننده‌تر از عملى است كه بسيار و خسته كننده است».

نكته اصلى اين‌جاست كه اسلام به كيفيت عمل بيش از كميت آن اهميت مى‌دهد، ازاين‌رو در آيه دوم سوره «ملك» مى‌خوانيم: «الَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ»؛ آن‌كس كه مرگ و حيات را آفريد تا شما را بيازمايد كه كدام يك از شما بهتر عمل مى‌كنيد، و او شكست‌ناپذير و بخشنده است».

در اين آيه شريفه به حُسن عمل اهميت داده شده است، نه به كثرت عمل. به همين دليل امام صادق عليه السلام در حديثى به اين نكته توجه داده و مى‌فرمايد:

«لَيْسَ يَعْنِي أَكْثَرَ عَمَلًا وَلَكِنْ أَصْوَبَكُمْ عَمَلًا؛

منظور اين نيست كه عمل فرد بيشتر باشد، بلكه مقصود آن است كه كدام‌يك صحيح‌تر و كامل‌تر عمل مى‌كنيد». [٢]

به بيان ديگر، روح عمل، حضور قلب و توجه به خدا و اخلاص است و اين‌

[١]. كافى، ج ٣، ص ٤٥٤، ح ١٦

[٢]. همان، ج ٢، ص ١٦، ح ٤