پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٤ - شرح و تفسير خطاى حس را با عقل اصلاح كنيد
آنگاه كه در انتهاى خيابانى كه دو طرف آن را درخت پوشانده است مىايستيم و نگاه به طول خيابان مىكنيم احساس مىكنيم درختها هرچه از ما دورتر مىشوند به هم نزديكتر مىگردند و فاصله آنها پيوسته كم مىشود در حالى كه مىدانيم اين فقط خطاى باصره است. و خطاهاى فراوان ديگر.
هنگامى كه چشم كه مهمترين حسّ ماست داراى خطاهاى فراوان است چگونه مىتوانيم به ساير حواس خود صددرصد اطمينان كنيم؟ اگر بخواهيم خطاى حواس را در گوش و حس لامسه و چشيدن و بوييدن نقل كنيم يك كتاب مىشود، به همين دليل ما بايد پيوسته خطاهاى حس را از طريق عقل اصلاح كنيم. مبادا خطاهاى حسى، ما را به كارهايى كه خلاف وظيفه و مسئوليت ما و خلاف رضاى خداست بكشاند.
درست است كه عقل نيز گاه خطا مىكند و انسان، معصوم نيست؛ ولى به هر حال وسيله خوبى براى اصلاح خطاهاى حس محسوب مىشود.
امام عليه السلام به اين نكته در كلام نورانى خود اشاره كرده تا همگان به هوش باشند.
فراموش نكنيم اين سخن را هنگامى امام عليه السلام بيان كرد كه هنوز مباحث مربوط به خطاى حواس چندان مطرح نبود.
از سوى ديگر آنها كه تمام اعتمادشان بر حس است نبايد فراموش كنند كه حس هميشه امور پراكندهاى را در اختيار انسان مىگذارد، اين عقل است كه از آنها يك قاعده كلى و علمى مىسازد كه در موارد مشابه قابل استدلال است، بنابراين هرگز نبايد به دليل اينكه عقل هم خطاپذير است آن را بىاعتبار دانست و تمام توجه خود را به حس معطوف داشت كه تا عقل، پشتيبان حس نباشد هيچ مشكلى حل نمىشود و هيچ قانون علمى به وجود نمىآيد.
تمام داروهايى كه براى بيمارىهاى مختلف تجويز مىشود و به صورت يك اصل كلى ارائه مىگردد نتيجه آزمايشهايى است كه نخست روى حيوانات