پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٩ - شرح و تفسير از حرص خود بكاه و به سهم خود قانع باش
مىخوانيم:
«الْكَادُّ عَلَى عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ؛
كسى كه براى تأمين زندگى عيال خود زحمت بكشد مانند مجاهد در راه خداست». [١] بنابراين روزى مقدّر با تلاش و كوشش رابطه دارد.
يا به تعبير ديگر، تقديرات الهى مشروط به تلاش و سعى و كوشش است و افراد تنبل و بيكار و بىتدبير از سهم مقدرشان نيز محروم خواهند شد.
آنگاه امام عليه السلام در ادامه اين سخن به دو مورد كه در واقع جنبه استثنا از آن قاعده بالا دارد اشاره كرده، مىفرمايد: «بسيارند افرادى كه مشمول نعمت خداوند هستند؛ اما اين نعمت مقدمه بلا و هلاكت ايشان است و چه بسيارند كسانى كه در بلا و سختى قرار دارند؛ اما اين بلا وسيلهاى براى آزمايش و تكامل آنهاست»؛
(وَرُبَّ مُنْعَمٍ عَلَيْهِ مُسْتَدْرَجٌ بِالنُّعْمَى، وَرُبَّ مُبْتَلىً مَصْنُوعٌ لَهُ بِالْبَلْوَى)
. در پايان، امام عليه السلام مستمعان خود را مخاطب قرار داده مىفرمايد: «اى بهرهگيرنده (اى شنونده) بر شكر نعمتها بيفزا و از سرعت و شتاب (براى به دست آوردن زخارف دنيا) بكاه و هنگامى كه به روزى خود بهطور كامل رسيدهاى توقف كن»؛
(فَزِدْ أَيُّهَا الْمُسْتَنفِعُ فِي شُكْرِكَ، وَقَصِّرْ مِنْ عَجَلَتِكَ، وَقِفْ عِنْدَ مُنْتَهَى رِزْقِكَ)
. شايان توجه است كه در بسيارى از نسخههاى نهجالبلاغه
«أيُّهَا الْمُسْتَمِعْ؛
اى شنونده» آمده در حالى كه در نسخه صبحى صالح كه آن را به عنوان متن انتخاب كردهايم «مُسْتَنْفِعُ»؛ (اى بهرهگيرنده) آمده است و بدون شك تعبير اول كه در بسيارى از نسخ آمده مناسبتر است.
از مجموع اين حديث شريف و احاديث فراوان ديگرى كه در باب رزق و روزى به ما رسيده استفاده مىشود كه روزى از سوى خداى متعال براى
[١]. كافى، ج ٥، ص ٨٨، ح ١. در وسائلالشيعه نيز بابى تحت عنوان «وُجُوبُ الْكَدّ عَلَى الْعَيالِ» ذكر شده است. (وسائل الشيعه، ج ١٢، ص ٤٢)