پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨٤ - ٤ و فى حديثه عليهالسلام إِذَا بَلَغَ النِّسَاءُ نَصَّ الْحِقَاقِ فَالْعَصَبَةُ أَوْلَى

منظور امام عليه السلام اين است كه زنان هنگامى كه به اين مرحله برسند «عَصَبة» (مردان خويشاوند پدرى او) كه محرم آنان هستند مانند برادران و عموها، به حمايت از آن‌ها سزاوارتر از مادرند و همچنين در انتخاب همسر براى آن‌ها.

(سپس مى‌افزايد:) «حِقاق» به معناى مخالفت و جدال مادر با «عصبة» در مورد اين دختران است به‌گونه‌اى كه هركدام به ديگرى مى‌گويد: من از تو سزاورترم.

عرب مى‌گويد: «حاقَقْتُهُ حِقاقاً» يعنى با او به جدال برخاستم.

بعضى گفته‌اند: منظور از «نَصُّ الحِقاق» رشد عقلى و بلوغ است، زيرا منظور امام عليه السلام اين است كه به مرحله‌اى برسد كه حقوق و احكام درباره او انجام مى‌شود.

كسانى كه «نَصُّ الْحَقائق» روايت كرده‌اند منظورشان از «حقائق» جمع حقيقت است.

(سپس مى‌افزايد:) اين همان تفسيرى است كه «ابو عبيد قاسم بن سلام» براى اين جمله بيان كرد؛ به نظر من (منظور، سيّد رضى است) مقصود از «نص الحقاق» اين است كه زن به مرحله‌اى برسد كه تزويج او مجاز باشد و اختياردار حقوق خود شود و اين در واقع تشبيه به «حِقاق» در مورد شتران است (طبق عادت عرب كه بسيارى از چيزها را به شتر تشبيه مى‌كرد) چراكه «حقاق» جمع «حِقِّة» و «حِقّ» به معناى شترى است كه سه سالش تمام است و داخل در سال چهارم شده و به حدّى رسيده كه مى‌توان بر آن سوار شد و او را تا حد توان وادار به سير و حركت كرد.

(سپس مى‌افزايد:) «حقائق» (هرگاه اين نسخه را در نظر بگيريم) نيز جمع «حِقِّة» است، بنابراين هر دو روايت به معناى واحدى بازگشت مى‌كند و اين معنا به روش عرب از معنايى كه در ابتدا ذكر شد بهتر است (يعنى اين معنا صحيح‌تر به نظر مى‌رسد)»؛

(وَالنَّصُ: مُنْتَهَى الْأَشْياءِ وَمَبْلَغُ أقْصاها كَالنَّصِ فِي السّيْرِ، لِأَنَّهُ أَقْصى‌ ما تَقْدِرُ عَلَيْهَ الدّابَةُ وَتَقُولُ: نَصَصْتُ الرَّجُلَ عَنِ الْأَمْرِ، إذَا اسْتَقْصَيْتَ مَسْأَلَتَهُ‌