پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٣ - شرح و تفسير از زيادخواهى اطرافيانت بپرهيز

نسبت به خود (درباره آنچه موجب بدبينى شده) اصلاح كن، زيرا اين امر از يك سو موجب تربيت اخلاقى تو مى‌شود و از سوى ديگر ارفاق و ملاطفتى است درباره رعيت و سبب مى‌شود كه بيانِ عذر خود، تو را به مقصودت كه وادار ساختن آنها به حق است برساند»؛

(وَإِنْ ظَنَّتِ الرَّعِيَّةُ بِكَ حَيْفاً [١] فَأَصْحِرْ [٢] لَهُمْ‌

بِعُذْرِكَ، وَاعْدِلْ‌ [٣] عَنْكَ ظُنُونَهُمْ بِإِصْحَارِكَ، فَإِنَّ فِي ذَلِكَ رِيَاضَةً مِنْكَ لِنَفْسِكَ، وَرِفْقاً

بِرَعِيَّتِكَ، وَإِعْذَاراً تَبْلُغُ بِهِ حَاجَتَكَ مِنْ تَقْوِيمِهِمْ‌ [٤] عَلَى الْحَقِّ)

. مى‌دانيم يكى از مشكلات حكومت‌ها اين است كه بسيارى از مردم از جزئيات مسائلى كه در جامعه مى‌گذرد ناآگاه اند و گاه زمامدار عادل دست به اقداماتى براى حل مشكلات و اصلاح امور مى‌زند كه دليلش بر آنها مخفى است.

همين امر موجب بدگمانى مردم مى‌شود و اگر اين بدگمانى‌ها روى هم متراكم گردد ممكن است مردم را از حكومت جدا سازد، از اين رو هرگاه والى و زمامدار احساس كند سوء ظنى براى مردم درباره مسأله‌اى پيدا شده، بايد آشكارا دليل منطقى كار خود را بيان دارد تا آنها آرامش فكر پيدا كنند و سوء ظنشان برطرف گردد.

يكى از بهترين فرصت‌ها در اسلام براى زمامداران، استفاده كردن از خطبه‌هاى نماز جمعه است كه قريب و بعيد و نزديكان و غير آنها در آن جمع‌اند و او مى‌تواند خود به طور مستقيم يا نائبانش مسائل را بشكافند و دلايل انجام هر كارى را كه موجب بدگمانى شده آشكارا بگويند.

[١]. «حَيْف» به معناى ظلم و ستم و بى‌انصافى است و از آنجا كه وقتى چيزى به‌وسيله ظلم و ستم از دست برودانسان افسوس مى‌خورد، اين واژه امروز به معناى افسوس خوردن به‌كار مى‌رود

[٢]. «أصْحِر» فعل امر از ريشه «صحرا» به معناى بيابان گرفته شده و «اصْحار» يعنى به بيابان رفتن. از آنجا كه در بيابان همه چيز ظاهر و آشكار مى‌شود، اين ماده به معناى آشكار ساختن به‌كار رفته و در كلام امام نيز به همين معناست‌

[٣]. «اعْدِل» از ريشه «عدول» به معناى برگرداندن گرفته شده است‌

[٤]. «تقويم» به معناى صاف و راست كردن و كجى‌ها را از بين بردن است‌