اللَّه اى رسول خدا (اين چه سخنى است كه مى‌فرماييد مگر ما درباره تو شك كرديم؟) پيغمبر فرمود: شيطان همچون خون در عروق انسان جريان دارد. من ترسيدم كه گمان بدى در شما ايجاد شود». [١]

وقتى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله با آن قداستى كه داشت و حسن ظنى كه همه مردم به او داشتند اين چنين رفتار كند تكليف ديگران روشن است.

اين نكته نيز شايان دقت است كه جمله‌

«وَلا تُحَدِّثِ‌

...» و جمله‌

«لا تَرُدَّ

...» در واقع ناظر به نهى از افراط و تفريط است؛ از يك سو انسان نبايد آن‌قدر خوش‌باور باشد كه هرچيزى را كه مى‌شنود بپذيرد و همه جا نقل كند و از سوى ديگر نبايد آن‌قدر ديرباور و داراى سوء ظن باشد كه هرچه را مى‌شنود در آن ترديد كند كه اوّلى سبب اشاعه كذب و دومى نشانه جهل است.

سپس امام، چهار اندرز ديگر مى‌دهد كه شامل اندرزهاى دوازدهم تا پانزدهم است، مى‌فرمايد: «خشمت را فرو بر و به هنگام قدرت (بر انتقام) گذشت كن و در موقع غضب، بردبارى نما و آن‌گاه كه حكومت در دست توست عفو و مدارا كن تا عاقبت نيك براى تو باشد»؛

(وَاكْظِمِ‌ [٢] الْغَيْظَ، وَتَجَاوَزْ عِنْدَ الْمَقْدَرَةِ، وَاحْلُمْ‌

عِنْدَ الْغَضَبِ، وَاصْفَحْ مَعَ الدَّوْلَةِ، تَكُنْ لَكَ الْعَاقِبَةُ)

. اين چهار دستور كه قريب‌المعنى هستند با دقت با يكديگر تفاوت دارند؛ «كظم غيظ» مربوط به آنجاست كه خشم وجود انسان را پر كرده گويا مى‌خواهد از درون او خارج شود و او گلوى خود را مى‌فشارد تا خشمش بيرون نريزد.

«وَتَجَاوَزْ عِنْدَ الْمَقْدَرَةِ»

اشاره به آنجايى است كه انسان بر دشمنش پيروز شده و مى‌تواند انتقام بگيرد؛ امام دستور مى‌دهد انتقام جو مباش.

[١]. سنن ابى‌داود، ج ١، ص ٥٥١، ح ٢٤٧٠

[٢]. «اكْظِم» صيغه امر است از ريشه «كَظْم» بر وزن «نظم» كه در اصل به معناى بستن دهان مشك است. سپس‌به معناى فرو بردن خشم به كار رفته، گويى انسان گلوى خود را مى‌فشارد كه خشم از درون او بيرون نيايد همان‌گونه كه گلوى مشك را مى‌بندد تا آبى كه درون آن است بيرون نريزد