پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٤ - شرح و تفسير بسيار مراقب قشر محروم باش

آنچه ابن ابى‌الحديد در تفسير اين واژه گفته كه منظور از «صوافى» خالصه‌جاتى بوده كه مخصوص پيغمبر اكرم بوده و آن‌را به معناى اراضى «غير مفتوح عنوة» تفسير كرده صحيح نيست‌ [١]، زيرا در اينجا سخن از «صَوافى الإسلام» است نه «صوافى رسول اللَّه» به‌علاوه زمين‌هاى غير خراجى نيز اختصاص به پيغمبر اكرم نداشت، بلكه براى آن مصارفى بود كه در آيه هفتم سوره «حشر» آمده و از آن جمله يتيمان و مساكين و ابن سبيل نيز هست. و ابن ابى‌الحديد اين آيه را رها كرده و به سراغ آيه خمس رفته است كه ارتباطى به بحث ما ندارد، زيرا غنايم جنگى شامل زمين‌هاى فتح شده نمى‌شود.

حضرت در سومين دستور مى‌فرمايد: «هرگز غرور و سرمستى زمامدارى، تو را به خود مشغول نسازد (و از رسيدگى به كار آنها باز ندارد) زيرا هرگز به بهانه كارهاى فراوان و مهمى كه انجام مى‌دهى از ترك خدمات كوچك معذور نيستى»؛

(وَلَا يَشْغَلَنَّكَ عَنْهُمْ بَطَرٌ [٢]، فَإِنَّكَ لَاتُعْذَرُ بِتَضْيِيعِكَ التَّافِهَ‌ [٣] لِإِحْكَامِكَ‌

الْكَثِيرَ الْمُهِمَّ)

. امام عليه السلام در اينجا نخست به مالك اشتر هشدار مى‌دهد كه گاه مى‌شود سرمستى مقام و غرور حاصل از آن انسان را به خود مشغول مى‌دارد به گونه‌اى كه وظايف خود را فراموش مى‌كند و نيز هشدار مى‌دهد مبادا گمان كنى كه اگر به امور مهم نيازمندان رسيدگى كردى در ترك امور غير مهم معذور هستى. چنين نيست؛ بلكه همه امور آنها بايد مورد نظر باشد از كوچك تا بزرگ و اى بسا تضييع كار كوچكى سبب مصائب بزرگى شود و يا لا اقل مايه شكستن قلب آنها گردد.

[١]. شرح نهج‌البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ١٧، ص ٨٦

[٢]. «بَطَر» بر وزن «بشر» به معناى طغيان و غرور بر اثر فزونى نعمت است و ترك شكرگزارى در معناى آن‌نهفته شده است‌

[٣]. «تافِه» به معناى چيز قليل و كم ارزش از ريشه «تَفَه» بر وزن «ثمر» به معناى كاستى و قلت گرفته شده است‌