پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٣ - شرح و تفسير بسيار مراقب قشر محروم باش

الْإِسْلَامِ فِي كُلِّ بَلَدٍ، فَإِنَّ لِلْأَقْصَى مِنْهُمْ مِثْلَ الَّذِي لِلْأَدْنَى، وَكُلٌّ قَدِ اسْتُرْعِيتَ حَقَّهُ)

. امام عليه السلام در اينجا به دو نكته اشاره مى‌كند:

نخست اينكه بخشى از بيت‌المال و بخشى از درآمد اراضى خراجيه (زمين‌هايى كه در فتوحات اسلامى به دست لشكر اسلام افتاده) بايد به مساكين و نيازمندان و از كار افتادگان اختصاص يابد. گرچه در دنياى امروز در بودجه كشورهاى مختلف چنين پيش‌بينى‌هايى شده است؛ ولى به گفته مرحوم مَغنيّه در شرح نهج‌البلاغه‌، در هزار و سيصد سال قبل دولتى را سراغ نداريم كه مقيد باشد سهمى از خزانه دولت را به نيازمندان و محرومان اختصاص دهد و اين يكى از نشانه‌هاى عظمت اسلام است. [١]

ديگر اينكه بر خلاف آنچه در مورد بخشى از بيت‌المال معمول بوده كه ميان حاضران تقسيم مى‌شده، امام عليه السلام تأكيد مى‌فرمايد كه بخش مربوط به محرومان همه نيازمندان را شامل مى‌شود چه آنها كه در مركز حكومت اسلامى مى‌زيستند و چه آن‌ها كه در دورترين نقاط زندگى مى‌كردند، زيرا اراضى خراجيه تقريبا در تمام مناطق بود و مى‌بايست از درآمد آن، بخشى صرف رفع نيازمندى اين نيازمندان شود و به اين ترتيب بايد تمام مسلمانان نيازمند در سراسر كشور اسلامى زير پوشش اين كمك بيت‌المال باشند.

جمله‌

«لِلْأَقْصَى مِنْهُمْ مِثْلَ الَّذِي لِلْأَدْنَى»

اشاره به اين است كه حاكم اسلامى مجاز نيست براى حاضران در مركز حكومت امتيازى نسبت به افراد دور دست قائل شود.

اين نكته شايان دقت است كه‌

«صَوافي»

جمع «صافية» به معناى اراضى اختصاصى است و هنگامى كه اضافه به اسلام شود تمام زمين‌هاى «مفتوح عَنْوَة» و به تعبير ديگر زمين‌هاى خراجيه را شامل مى‌گردد و از اينجا روشن مى‌شود كه‌

[١]. فى ظلال نهج‌البلاغه، ج ٤، ص ١٠٠