پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٤ - شرح و تفسير از راه حق منحرف مشو و آتش فتنه را خاموش كن

عَلَيْهِ»

مناسب‌تر است.

احتمال سوم اينكه جمله‌

«وَإِنْ تَغَيَّرْتَ عَنْ صَالِحِ مَا فَارَقْتَنِي عَلَيْهِ»

به صورت قضيه شرطيه باشد و جمله‌

«فانّ الشقىّ‌

...» جانشين جزاى آن. در اين صورت معنا چنين مى‌شود: «و اگر تو از آن شايستگى كه به هنگام رفتن از نزد من داشتى تغيير پيدا كنى (و بر خلاف حق و عدالت و كتاب و سنّت حكم نمايى راه شقاوت پوييده‌اى) زيرا شقى و بدبخت كسى است كه از عقل و تجربه‌اى كه نصيب او شده محروم بماند»؛

(وَإِنْ تَغَيَّرْتَ عَنْ صَالِحِ مَا فَارَقْتَنِي عَلَيْهِ، فَإِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ حُرِمَ نَفْعَ مَا أُوتِيَ مِنَ الْعَقْلِ، وَالتَّجْرِبَةِ)

. مطابق اين معنا جمله‌

«وَسَأَفِي بِالَّذِي وَأَيْتُ عَلَى نَفْسِي؛

من به وعده‌اى كه داده‌ام عمل مى‌كنم» از جمله‌هاى بعد جدا مى‌شود و امام هم چيزى وعده نداده بود جز اينكه اگر حكمين بر وفق كتاب و سنّت حكم كنند در برابر آن تسليم خواهد بود.

تعبير به‌

«صَالِحِ مَا فَارَقْتَنِي عَلَيْهِ»

ممكن است اشاره به اين باشد كه ابو موسى در خدمت حضرت قول داده بود از قرآن و سنّت در حكميت خود منحرف نشود ولى همان‌گونه كه مى‌دانيم منحرف شد و در وادى شقاوت پاى نهاد.

آن‌گاه امام در پايان اين نامه دو نكته را به ابوموسى اشعرى گوشزد مى‌كند:

نخست مى‌فرمايد: «من از اينكه كسى سخن بيهوده بگويد متنفر و از اينكه كارى را كه خدا اصلاح كرده بر هم زنم بيزارم»؛

(وَإِنِّي لَأَعْبَدُ [١] أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ بِبَاطِلٍ، وَأَنْ‌

أُفْسِدَ أَمْراً قَدْ أَصْلَحَهُ اللَّهُ)

. اشاره به اينكه اگر تو راه صحيح را بر طبق كتاب و سنّت در مسأله حكميت‌

[١]. «أَعْبَد» از ريشه «عبد» بر وزن «أبد» به معناى تنفر، بيزارى و غضب نسبت به چيزى است. اين واژه ريشه‌ديگرى دارد كه همان عبادت به معناى بندگى و تسليم و خضوع است و در جمله بالا معناى اوّل اراده شده است‌