پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥ - شرح و تفسير طرق صحيح اخذ ماليات اسلامى

بديهى است محبّت، ايجاد محبّت مى‌كند و كمك به افراد وجدان آنها را بيدار مى‌سازد و خود را مديون محبّت كننده مى‌بينند، بنابراين هرگاه مشكلى براى محبّت كننده پيش آيد آنها با رضايت خاطر به كمك مى‌شتابند و اين بهترين سرمايه زمامداران براى اداره كشور و بقاى حكومت است.

آن‌گاه امام در جمله‌اى كوتاه و پر معنا مى‌فرمايد: «زيرا عمران و آبادى، هر چه بر آن نِهى تحمل مى‌كند»؛

(فَإِنَّ الْعُمْرَانَ مُحْتَمِلٌ مَا حَمَّلْتَهُ)

. اشاره به اينكه اساس كار و آنچه حرف اوّل را مى‌زند عمران و آبادى است؛ اگر زمين‌هاى كشاورزى و ساير منابع درآمد مردمِ يك كشور آباد گردد و بنيه اقتصادى همه قوى شود هر مشكلى پيش آيد قابل حل است.

آن‌گاه امام در پايان اين سخن به نكته ديگرى كه عامل اصلى ويرانى كشورهاست اشاره كرده مى‌فرمايد: «ويرانى زمين تنها به علت فقر صاحبان آن حاصل مى‌شود و فقر آنها تنها به سبب توجّه زمامداران به جمع مال و زراندوزى و بدگمانى به بقاى حكومتشان و كم عبرت گرفتن (از سرنوشت زمامدارانِ پيشين) خواهد بود»؛

(وَإِنَّمَا يُؤْتَى خَرَابُ الْأَرْضِ مِنْ إِعْوَازِ [١] أَهْلِهَا، وَإِنَّمَا يُعْوِزُ

أَهْلُهَا لِإِشْرَافِ أَنْفُسِ الْوُلَاةِ عَلَى الْجَمْعِ، وَسُوءِ ظَنِّهِمْ بِالْبَقَاءِ، وَقِلَّةِ انْتِفَاعِهِمْ بِالْعِبَرِ)

. مسائل اجتماعى و حوادثى كه در كشورها مى‌گذرد همواره علت و معلول يكديگرند؛ هنگامى كه زمامداران بر اثر بى‌كفايتى يا ظلم بر مردم از آينده خود نااميد شوند و از تجارب پيشينيان در زمينه زمامدارىِ صحيح بهره نگيرند دستپاچه مى‌شوند و به جمع مال مى‌پردازند؛ گاه آن را در نقاط دور و نزديك پنهان مى‌سازند و گاه به بستگان خود منتقل مى‌كنند و گاه به كشورهاى خارج اگر محل مورد اطمينانى داشته باشند انتقال مى‌دهند و همين امر باعث ويرانى زمين‌ها و منابع اقتصادى و فقر عمومى مى‌شود و اركان حكومت را متزلزل‌

[١]. «إعْواز» به معناى كمبود و فقر است‌