پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٥ - شرح و تفسير فراموش مكن براى چه به دنيا آمدهاى

امتحان آدم به‌وسيله ابليس و امتحان ابليس به‌وسيله آدم تشبيه مى‌كند.

جمله‌

«فَجَعَلَ أَحَدَنَا حُجَّةً عَلَى الْآخَرِ»

اشاره به حجت بودن امام در برابر معاويه است نه اينكه هر كدام حجت بر ديگرى باشند، زيرا اگر منظور اين بود بايد مى‌فرمود:

«فَجَعَلَ كُلَّ واحدٍ مِنّا حُجَّةً عَلَى الْآخَرِ»

و لذا علّامه مجلسى نيز در بحارالانوار مى‌گويد: منظور از

«فَجَعَلَ أَحَدَنَا»

خود امام است، [١] بنابراين بعضى از شارحان و مترجمان كه اين جمله را چنين معنا كرده‌اند كه «هر كدام از ما حجت بر ديگرى هستيم» معناى صحيحى به نظر نمى‌رسد.

آن‌گاه امام به نكته مهمى اشاره كرده و دنياپرستى معاويه را با دليل روشنى آشكار ساخته مى‌فرمايد: «ولى تو با تفسير قرآن بر خلاف حق، به دنيا روى آوردى و از من چيزى مطالبه مى‌كنى كه هرگز دست و زبانم به آن آلوده نشده است (اشاره به قتل عثمان است) و تو و اهل شام آن را دستاويز كرده (و به من نسبت داده‌ايد) تا آنجا كه عالمان شما جاهلانتان را به آن تشويق كردند و آنها كه داراى منصبى بودند از كار افتادگان شما را»؛

(فَعَدَوْتَ‌ [٢] عَلَى الدُّنْيَا بِتَأْوِيلِ الْقُرْآنِ‌

فَطَلَبْتَنِي بِمَا لَمْ تَجْنِ‌ [٣] يَدِي وَلَا لِسَانِي، وَعَصَيْتَهُ‌ [٤] أَنْتَ وَأَهْلُ الشَّامِ بِي، وَأَلَّبَ‌ [٥]

عَالِمُكُمْ جَاهِلَكُمْ، وَقَائِمُكُمْ قَاعِدَكُمْ)

. امام عليه السلام در اين قسمت به بهانه اصلى معاويه در ترك بيعت و باقى ماندن بر

[١]. بحارالانوار، ج ٣٣، ص ١١٧

[٢]. «عَدَوْتَ» از ريشه «عَدْوَ» بر وزن «عقل» در اصل به معناى گذشتن و جدا شدن است. سپس به معناى‌دويدن، سرعت گرفتن و تاختن بر چيزى است و در اينجا به معناى تاختن بر دنياست‌

[٣]. «لَمْ‌تَجْنِ» از ريشه «جنايت» گرفته شده و در اينجا به اين معناست كه دست و زبان من مرتكب چنين‌كارى نشده است‌

[٤]. «عَصَيْتَهُ» در بسيارى از نسخ «عَصَبْتَه» (با باء آمده است) كه در اين جا به معناى دست‌آويز قرار دادن است در اين صورت معناى جمله روشن خواهد بود؛ ولى اگر «عَصَيْتَه» (با ياء) باشد مفهومش اين است كه تو و اهل شام مرتكب گناه شده‌ايد و قتل عثمان را به دروغ به من نسبت داده‌ايد

[٥]. «ألَبَّ» از ريشه «لَبابة» بر وزن «غرامة» به معناى صاحب عقل شدن است، از اين رو عاقل را «لبيب» مى‌گويند؛ ولى در اينجا به معناى وادار كردن و تشويق نمودن آمده است‌