خلاصه به جهت اختلاف صلاح و فساد اشخاص و قبايل و اعصار، اختلاف‌ها در اخبار ائمّه هُدى عليهم السلام واقع شده از روى حكمت و نظم و عدل حقيقى، از اين جهت فرمودند كه: ما عمداً خلاف را در ميان شماها انداخته‌ايم.

پس چون اين احاديث مختلفه جمع شد و علما رجوع كردند به آنها، پس هر يك از آن احاديث كه مناسب يكى از علما بود و مناسب مقلّدين او بود و صلاح آنها در عمل كردن به آن بود، آن حديث را در نظر آن عالم قوى كردند و ساير اخبار كه با آن حديث اختلاف داشتند، در نظر آن عالم ضعيف كردند، تا آنكه او و مقلّدين او به آن حديث عمل كنند و بسا آنكه صلاح آن عالم و مقلّدين او در حيات او تغيير كند، پس قلب او را از عمل كردن به آن حديث منصرف كنند و قراين چند از براى او نصب كنند و دليل‌هايى چند با او القا كنند، از آن حديث اعراض كند و به حديثى كه صلاح ايشان در عمل كردن به آن است، اقبال كند به نصب كردن قراين و القا كردن دليل‌هايى كه پيشتر ملتفت به آنها نبود و قلب شيعيان ايشان در مابين دو انگشت ايشان است، به هر طورى كه مى‌خواهند حركت مى‌دهند برحسب صلاح ايشان؛ چرا كه ايشان را خداوند هاديان اين خلق قرار داده در ظاهر و باطن، پس گمان مكن هدايت ايشان مخصوص عالم ظاهر بود و گذشت، بلكه يقين بدان كه تا شيطان در قلوب مردم وسوسه مى‌كند و ايشان را به كفرها و شرك‌ها و شكّ‌ها و شبهه‌ها مى‌اندازد، در مقابل آن رجيم، خداوندِ رحيم، هاديان و امامانِ به حقّ قرار داده كه قلوب شيعيان خود را حفظ كنند از هر كفرى و نفاقى و شركى و شكّى و شبهه‌اى و هدايت كنند آنها را بر صراط مستقيم و البتّه قدرت ايشان از قدرت شيطان كمتر نخواهد بود و ميل ايشان به هدايت دوستان خود، كمتر از ميل شيطان نيست به غوايت دوستان خود.

و در اين معنى اخبار و آيات بسيار است كه اين مختصر گنجايش آنها را ندارد و از آن جمله حديثى است در الكافي در باب اينكه هرگز زمين خالى از حجّت نيست، كه اسحاق بن عمّار روايت مى‌كند از حضرت صادق عليه السلام، مى‌گويد: شنيدم از آن‌