مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٣٢٩ - شرح حديث «إنّ للَّه عِلمين »

مسألت مى‌نمايند و استزاده مى‌كنند؛ چنانچه خداوند ايشان را امر فرموده: «وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً»[١] و اين علم را و آن را اعظم از جميع آنچه مى‌دانند مى‌شمارند، چنانچه در الكافي از ابى بصير از حضرت صادق عليه السلام روايت كرده كه فرمودند:

إنّ عندنا علمَ ما كان و [علم‌] ما هو كائن إلى أن تقوم الساعة. قال: قلتُ: جعلتُ فداك، هذا واللَّه هو العلمُ. قال: «إنّه لعلمٌ و ليس بذاك». قال: قلتُ: جعلتُ فداك، فأيُّ شي‌ء العلمُ؟ قال: «ما يحدُثُ بالليل والنهار الأمرُ بعدَ الأمر والشي بعد الشي إلى يوم القيامة»[٢].

و همين است معنى بَدا؛ زيرا كه بَدا ظهور امرى است بعد از امرى و شيئى بعد از شيئى از اشياء كونيّه وجوديّه، بعد از تغيير يا محو آنچه سابق بوده و نسخ حكم آن امر وجودى، بعد از حدوث تغيّر در موضوع آن، مانند نطفه شدن اغذيه و علقه شدن نطفه و مضغه شدن علقه و پوشيده شدن گوشت بر استخوان و دميده شدن روح بعد از اتمام و استقرار جنين در ارحام و تولّد و تقلّب احوال طفل، تا به حدّ بلوغ و واجب شدن احكام به حسب مرض و صحّت و شباب و هرم و مردن إلى يوم القيام و ظاهر شدن امرى بعد از امرى و هويدا شدن وضعى بعد از وضعى از اوضاع عالم كون و فساد به أمر ملك علّام بَدا است و معنى بَدا تغيير رأى نيست؛ چنانچه جهّال فهميده‌اند و منشأ و مصدر جميع آنچه از عينيّت به ظهور رسد آن علم مكنون مخزون است در خزائن مذكوره؛ چنانچه در حديث سابق فرمود: «و علم مكنون مخزون لا يعلمه إلّا هو، من ذلك يكون البَداء».

و از براهين سابقه معلوم شد كه وقوع بَدا جايز نيست إلّااز علم مخزون مكنون در خزائن و چون بَدايى از آن علم مخزون مكنون در خزانه عُلياى اوّلى در متعلّقات فعل و قدرت هويدا گردد، لا محاله حضرت ملك علّام، خاتم انبياى عظام و سادات‌

[١]. طه( ٢٠): ١١٤.