مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٣٦٣ - اختيار

الشي‌ء»: يعنى تعيين خصوصيّات آن در الواح، يا سبب سازى بعضى اسباب كه مؤدّى مى‌شود به تعيين معلول و تحديد او خصوصيّات او.

و «إذا قضاه أمضاه»؛ يعنى: هرگاه واجب ساخت آن را به كامل ساختن شرايط وجود آن و جميع آنچه موقوف است بر آن وجود معلول ايجاد مى‌كند معلول را و ديگر از براى آن، تغيير و تبديلى نيست؛ به جهت استحاله تخلّف معلول از علّت تامّه.

و باز كلينى روايت كرده از فتح بن يزيد جُرجانى، عن أبي الحسن عليه السلام، قال:

إنّ للَّه‌تعالى‌ إرادتين و مشيّتين: إرادةَ حتم، و ارادةَ عزم، ينهى و هو يشاء، و يأمر و هو لا يشاء، أوما رأيتَ أنّه نهى آدم و زوجتَه أن يأكلا من الشجرة و شاء ذلك؟! ولو لم يشأ أن يأكلا لَما غلبتْ مشيّتُهما مشيّة اللَّه، و أمر إبراهيم أن يذبح إسحاق و لم يشأ أن يذبحه، ولو شاء لَما غلبت مشيّة إبراهيم مشيّة اللَّه‌[١].

و از اين حديث شريف ظاهر مى‌شود كه مشيّت الهى در افعال عباد بر دو قسم است:

يكى مشيّت عزم كه در طاعات و معاصى است، كه عبارت است از توفيق و خذلان و آن سلب قدرت عبد را نمى‌كند و مجبور نمى‌شود و گاه است كه در افعال عباد، مشيّت حتمى مى‌شود، چنانكه كارد را از حلق اسحاق گردانيد كه ابراهيم نتوانست كه ذبح كند.

و امّا مشيّت خداى تعالى‌ در افعال خود، مثل ايجاد مخلوقات، پس آن حتمى است و نسبت ذبح به اسحاق، شايد محمول بر تقيّه باشد و از توحيد ابن بابويه نقل شده است به اين عبارت: «و أمر إبراهيم بذبح ابنه، و شاء أن لا يذبحه»[٢].

و باز كلينى روايتى نقل كرده كه در آن مذكور است كه امام عليه السلام فرمود كه:

در شب قدر نازل مى‌شود ملائكه و كتاب‌ها به آسمان پائين، پس‌

[١]. الكافي، ج ١، ص ١٥١، ح ٤؛ التوحيد، ص ٦٤، ذيل ح ١٨.