مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٥٨٧ - شرح حديث «حلال محمّد حلال إلى يوم القيامة»

است از براى بلغمى، حرام است تا روز قيامت، نه آنكه عسل و آب غوره حلال اويند تا روز قيامت، يا حرام اويند تا روز قيامت، بلى، شراب مثلًا حرام اوست تا روز قيامت.

پس، بعد از اين مقدّمه بياب كه آنچه حرام او بوده، هميشه از براى همه كس تا روز قيامت حلال او بوده هميشه از براى همه كس تا روز قيامت، آنها را متّفقٌ عليه قرار داده كه در ميان علما اختلافى در آن نيست و آنچه حلال بوده از براى جماعتى مخصوص و حرام بوده بر جماعتى ديگر، آن چيز را مُختلفٌ فيه قرار داده و علم كلّ آنها در نزد امام هر عصر عليه السلام است و اوست صاحب حُكم و تصرّف در ميان خلق، پس اگر از او سؤال شد از چيزى كه هميشه از براى همه كس حرام است، به يك طور جواب خواهد داد، مثل شراب؛ و هم چنين اگر [از] چيزى سؤال شد كه هميشه از براى همه كس حلال بود مثل آب، به يك طور جواب همه كس را خواهد داد؛ و اگر چيزى سؤال شد كه از براى شخص خاصّى يا طايفه خاصّه‌اى حلال بود از براى آن شخص و آن طايفه، مى‌فرمودند: حلال است؛ و اگر شخصى ديگر و طايفه‌اى كه از براى آنها حلال نبود سؤال مى‌كردند، مى‌فرمودند: حلال نيست و از اين جهت اختلاف در اخبار به هم رسيد و عمداً اين اختلاف را انداختند در ميان مردم و جايز نبود در حكمت كه اختلاف نياندازند و ظلم بود اگر غير از اين مى‌فرمودند و در مثال عسل و آب غوره رجوع كن، تا بيابى كه اختلاف، از جمله لوازم وجود اين خلقِ مختلف الطبايع است و اگر به‌طور اختلاف حكم نشود و البتّه بى‌جا است و ظلم است و اگر تصديق اين عرض‌ها را از حديث مى‌خواهى، چند حديث عرض كنم، تا مطمئنّ و خاطر جمع شوى كه در زمان خودِ معصوم عليه السلام هم به‌طور اختلاف جواب مى‌فرمودند و مى‌فرمودند: نحن أوقعنا الخلاف بينكم‌[١].

و از جمله احاديث كه شاهد اين مطلب است، حديثى است كه در الكافي، در باب‌

[١]. ن. ك: الفوائد الرجاليّة، شيخ مهدى كجورى، ص ٥١.