مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٣٥٣ - اختيار

شايد از آن جهت در اخبار ائمّه اطهار عليهم السلام وارد شده است كه: اراده صفت فعل است و عين احداث و ايجاد است، كه گويا اين تأويلى است كه به قدر فهم سائلان فرموده‌اند، چنانكه بعض محقّقين اشاره به آن كرده.

و بالجمله چون حقيقت اراده كه موضوع له واقعى لفظ است، نظر به متفاهم عرف عام خالى از ملاحظه ميل و شوق نيست و اين هر دو در ايزد تعالى‌ محال است و آنچه جزئاً[١] ثابت است از براى آن جناب، علم به نفع است و صادر كردن فعل در تكويناتِ خود، يا صادر فرمودن آن در تكليفاتِ عبد، كه اين هر دو در اراده عباد نيز موجود است به علاوه ميل، پس اطلاق اراده كه بر جناب اقدس الهى مى‌شود بايد معنىِ مجازى باشد كه غير اين معنى عرفى باشد.

پس يا مراد از آن لفظ، همان علم به نفع است، چنانكه متكلّمين گفته‌اند و يا فعلى است كه در عقب آن درمى‌آيد، چنانكه از اخبار ظاهر مى‌شود و چون فهميدن علم به نفعى كه منفكّ نشود از ترتّب اثر بر آن، با وجود قديم بودن آن و حادث بودن اين كمال صعوبت دارد، ائمّه عليهم السلام آن را حمل كردند بر اراده فعل كه اثر آن علم به نفع است كه فهم آن آسان باشد، پس بنابراين مى‌تواند بود كه از اراده، هر دو معنى خواسته شود كه مجموع علم به نفع و ترتّب اثر باشد و در آن هم غايله نيست و اينكه از آن اخبار فهميده مى‌شود كه اراده حادث است و چيزى ديگر نيست غير فعل، نه از راه اين است كه علم به نفع در ميان نيست، بلكه از راه اين است كه علم به نفع، فردى است از افراد علم و چيز عليحده نيست كه از براى جناب اقدس الهى اثبات شود.

و ظاهر اين است كه مآل كلام و نزاع در معنى اراده، بنابر اينكه مذكور شد، نزاع در اصطلاح است و پرثمره ندارد و باكى نيست كه ما در اينجا بعضى از اخبار كه وارد شده است در اينكه اراده حادث است و صفت فعل است، ذكر كنيم، از جمله حديثى است كه كلينى به سند صحيح از عاصم بن حميد روايت كرده از حضرت صادق عليه السلام،

[١]. ب: جزماً.