مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٣٦٦ - اختيار

حيثيّت كه دنيا سجن و محلّ محنت‌ها و بلاهاست از براى او، پس بردن او از دنيا به دار رضوان و راحت، صلاح او است، پس بايد خداى تعالى‌ آن را خواسته باشد از براى او، پس وقتى كه مرگ به عمل آيد، گويا بعد از تردّد بسيار به عمل آمده و حصول اين فعل را بعد از ملاحظه آن دو معنى بسيار شبيه است به حصول فعل از شخص متردّد در طرفين.

و در اين مَحمل كه ذكر شد ضرور نيست فرض حالتى در جناب اقدس الهى كه از باب تردّد و ميل و امثال آن باشد، بلكه همان وجه تسميه مشابهت غايت به غايت است لاغير.

و دويّم اين است كه از براى جناب اقدس الهى در عوض اين معانى امور چند فرض شود در واقع كه مناسب و مشابه آنها باشد و تصوّر اين معنى به همين مى‌شود كه نقوش چند در الواح سماويّه نقش شود كه بعضى مجمل و بعضى مفصّل و بعضى مفيد تعلّق قصد به شى‌ء على سبيل الإجمال و بعضى مفيد قصد على سبيل التفصيل و بعضى با تفصيل تامّ و بعضى ناقص و بعضى مفيد اراده و قصد و اتيان فعل بدون جزم و بعضى با جزم و بعضى با حتم كه در بعضى الواح، مثلًا تعلّق نظر الهى به وجود وَلَدى از براى زيد في الجمله و در ديگرى به اينكه ايجاد مى‌شود و در ديگرى اينكه مثلًا آن پسر عمرو است و بعضى صفات او اين است و در ديگرى اينكه همه صفات او اين و جاى او اين و عُمر او اين و در ديگرى اينكه: اى عمرو، موجود شو، كه از ما قبل لوح اخير، حال تعلّق علم الهى به ايجاد شبيه به حال كسى است كه هنوز جازم نشده و اين الواح ما قبل اخير، همگى لوح محو و اثبات‌اند و در هر يك امكان محو هست به اين نحو كه مشروط باشد آن حكم به شرطى كه آن شرط در لوح محفوظ ثابت است، چنانكه بيان خواهيم كرد.

پس چنانكه اين نقوش دلالت بر حصول آن شى‌ء دارند على سبيل التفاوت في الدلالة، اسباب حصول آن شى‌ء نيز هستند، همچنانكه تصوّر و تفكّر و ترجيح و تقدير و تفصيل آن شى‌ء را كه بنده‌گان مى‌خواهند بكنند و عزم و جزم در آن، همگى‌