مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٣٤٤ - آثار حديثى

مانند حافظ رجب برسى، در مشارق أنوار اليقين بسيارى از عبارت‌هاى دو خطبه بيان و تطنجيه را آورده‌اند و قاضى سعيد قمى در شرح حديث غمامه، خطبة البيان را آورده و گفته كه چون در ميان دانشمندان شيعى و غير شيعى شايع است، نيازى به ياد كردن سند روايت ندارد ... در اين دو خطبه بيان و طتنجيه و مانند آنها كه در مناقب برسى ديده مى‌شود، بسيارى از وصف‌ها كه شايسته خداوند است آمده كه صحت سند آنها بر من روشن نيست ... و مى‌توان گفت كه اينها ساخته مانند مغيرة بن سعيد و ابوالخطاب مى‌باشد[١].

اين بيان را آورديم تا عنوان شرح خطبة البيان توهم تأييد متن از سوى محقق قمى ننمايد. ايشان بعد از مقدمه، به فرض صدور اين خطبه از امام عليه السلام، در مقام تأويل و شرح فقره «انا خالق السماوات و الارض و انا الرازق» برآمده‌اند. اين رساله در پاسخ به سؤال ملا على اصغر در رمضان ١٢١٣ ق در قم و به زبان فارسى تدوين شده است.

اين رساله داراى چند نسخه خطى است‌[٢] و ضمن جامع الشتات نيز به چاپ رسيده است‌[٣].

١٠. فتحيه‌

در خطبه‌اى كه حضرت امام جواد عليه السلام براى ازدواج با دختر مأمون عباسى فرموده‌اند، چنين آمده است:

الحمد للَّه‌اقراراً بنعمته و لا اله الا اللَّه اخلاصاً بربوبيته‌[٤].

در اين متن شريف، حمد، مقدم بر توحيد شده است. اين معنا مورد سؤال فتحعلى شاه قاجار قرار گرفته و ميرزاى قمى در مقام پاسخ وى، رساله‌اى به فارسى نوشته‌اند و آن را فتحيه ناميده‌اند[٥].

اين اثر در اواسط ذى حجة الحرام سال ١٢١٨ ق به پايان رسيده است و نسخه‌اى از

[١]. جامع الشتات، ص ٧٩١- ٨٠٢.