فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٣١ - خبر واحد
برخى قدما به جهت عدم وجود دليل قطعى بر اعتبار خبر واحد، منكر حجيت آن بودهاند، ليكن پس از ابن ادريس تا كنون قائلى براى آن يافت نشده است. بنابر اين، همه متأخران و معاصران و نيز بسيارى از قدما ـ به جهت قيام دليل قطعى بر اعتبار خبر واحد ـ قائل به حجيّت آن هستند.(٣)
ملاك حجيت:معيار حجيت خبر واحد وثاقت راوى و مورد اطمينان بودن وى در نقل حديث است. از اين رو، فقها احاديث نقل شده از معصومان عليهم السّلام توسط مخالفانى همچون زيدى( --> زيديه)، واقفى( --> واقفيه)و فطحى مذهب( --> فطحيه)را كه راوى آنها فردى ثقه باشد پذيرفتهاند.(٤)هرچند گروهى، عدالت راوى،(٥)بلكه برخى علاوه بر آن، ضابط بودن(٦)(غلبه داشتن نيروى حفظ و به خاطر سپارى بر فراموشى) را شرط پذيرش روايت او دانستهاند.
برخى گفتهاند: شرط عمل به روايت ثقه غير عادل، عدم تعارض آن با روايت عادل است و در صورت تعارض، روايت عادل مقدم مىشود.(٧)
تصحيح اخبار:مبناى عمل قدما به خبر، اطمينان به صدور آن از معصوم عليه السّلام بوده است، كه حصول آن يا به جهت نقل حديث توسط امامى اى عادل بوده، يا به جهت رجوع به اصلى از اصول حديثى مورد اعتماد، همچون اصل زراره، يا به واسطه شهرت عمل به حديث نزد شيعه و يا ديگر قراين اطمينان آور. ليكن متأخران به سبب عدم دسترسى به اصول معتبر حديثى نخستين و نيز قراين موجود نزد قدما، با تقسيم حديث به چهار قسم اصلى و ملاحظه سند و احوال راوى و مراجعه به علم رجال، به تصحيح روايات پرداختهاند.(٨)
تعارض اخبار:هرگاه دو خبر جامع شرايط، به حسب ظاهر با يكديگر تنافى داشته باشند، با امكان جمع عرفى، بين آن دو، جمع و به مقتضاى آن عمل مىشود، مانند عام و خاص و مطلق و مقيّد، و در صورت عدم امكان جمع، به مرجّحات رجوع مىگردد و در صورت تساوى از