فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٢٧ - خبر
٢. در انشاء، مدلول تابع انشاء است، ليكن در خبر، قضيه به عكس، و خبر تابع مدلولش مىباشد؛ بدين معنا كه خبر تابع ثبوت مدلول خود هنگام وقوع يا عدم وقوع آن در گذشته، حال و يا آينده است.
٣. در انشاء صدق و كذب راه ندارد، اما در خبر راه دارد.
٤. در خبر، وضع اوّلى لفظ كفايت مىكند، بر خلاف انشاء كه گاه لفظ از وضع اوّلى به وضع ثانوى نقل پيدا مىكند، مانند صيغههاى عقود( --> عقد)و ايقاعات( --> ايقاع)كه بر حسب وضع اوّلى براى خبر وضع شدهاند، همچون «بِعْتُ» (فروختم)، «اشتَرَيتُ» (خريدم) و «زَوَّجتُ» (تزويج كردم)؛ ليكن در مقام انشاء از وضع اوّلى به وضع ثانوى (انشاء) نقل يافتهاند. البته انشاء گاه به وضع اوّلى تحقق مىيابد، مانند امر و نهى.(٢)از عنوان ياد شده در فقه، در بابهايى نظير اجتهاد و تقليد، طهارت و صلات و در اصول فقه، بحث تعادل و تراجيح، سخن گفتهاند.
حكم:حجيّت خبر و ترتيب آثار بر آن بستگى به ميزان وثوق و اعتبار خبر دهنده دارد كه در ذيل به انواع آن مىپردازيم.
١. خبر دو عادل:خبر دو عادل كه از آن به بينّه تعبير مىشود، در همه موضوعات و موارد، اعم از دعاوى و مخاصماتِ مطرح در دادگاه نزد قاضى و غير دعاوى، همچون طهارت، نجاست و اجتهاد، حجّت است؛ مگر موضوعاتى كه به دليلى خاص استثنا شدهاند، مانند زنا كه با شهادت چهار مرد عادل ثابت مىشود. بر گستردگى حجّيت خبر دو عادل ـ جز موارد خاص ـ ادعاى اجماع شده است( --> بيّنه).
٢. خبر يك عادل يا ثقه:بنابر قول مشهور، احكام كلى شرعى با اِخبار يك فرد عادل، بلكه به قول برخى، يك فرد ثقه و مورد اطمينان، هرچند غير عادل، ثابت مىشود؛ ليكن دعاوى و مخاصمات، اعم از مالى و غير مالى و نيز حدود، با آن ثابت نمىشود. در اثبات ساير موضوعات، همچون طهارت، نجاست و اجتهاد با خبر يك فرد، اختلاف است. مشهور قائل به عدم حجيّت آن در اين گونه موضوعاتاند؛