بر آن ادّعاى اجماع شده ـ در دو سال نخست زندگى فرزند (دوران شير خوارگى) مادر به حضانت كودك بر پدر اولويّت دارد(١٢)و پس از آن، اگر فرزند پسر باشد، پدر اولويّت مى‌يابد و اگر دختر باشد تا هفت سالگى، مادر و پس از آن، پدر اولويّت دارد.(١٣)برخى ثبوت حقّ حضانت براى مادر در دو سالِ نخست را مشروط به شيردادن كودك توسط وى دانسته و گفته‌اند: اگر شير دهنده غير مادر باشد حقّ حضانت مادر ساقط است.(١٤)اولويّت مادر به حضانت دختر تا نه سال؛ اولويّت او به حضانت دختر تا زمانى كه با مردى ديگر ازدواج نكرده و به حضانت پسر تا هفت سال و اولويّت مادر مطلقاً (نسبت به دختر و پسر) تا زمانى كه ازدواج نكرده، از ديگر اقوال در مسئله است.(١٥)

با مرگ هر يك از والدين، حقّ حضانت به ديگرى منتقل مى‌شود.(١٦)

در اينكه با فوت پدر و مادر حقّ حضانت به چه كسى منتقل مى‌شود، اقوال مختلف است. مهم‌ترين آنها عبارتند از:

١. انتقال حقّ حضانت به جدّ پدرى و در صورت فقدان وى، كسى بر كودك حقّ حضانت نخواهد داشت. در اين صورت اگر كودك مالى داشته باشد، حاكم شرع با مال طفل كسى را براى حضانت وى اجير مى‌كند و اگر مالى نداشته باشد، حضانت وى بر مؤمنان واجب كفايى خواهد بود.(١٧)

٢. انتقال حقّ حضانت به جدّ پدرى و در صورت نبودن وى، به ديگر بستگان كودك بر حسب مراتب ارث. بنابر اين، آن كه در ارث بردن به كودك نزديك‌تر است، عهده دار حضانت وى مى‌گردد و در صورت تعدد و تساوى، مانند دو خواهر، ميان آنان قرعه زده مى‌شود.(١٨)

٣. انتقال حقّ حضانت به نزديكان كودك بر حسب مراتب ارث و در صورت تعدّد آنان و تساوى در قرابت، ميان ايشان قرعه زده مى‌شود. اين قول به اكثر فقها، بلكه ـ در فرض نبودن جدّ پدرى ـ به مشهور نسبت داده شده است.(١٩)

٤. انتقال به جدّ پدرى و با نبودن وى به وصىّ او يا وصىّ پدر كودك و در صورت نبودن وصىّ به نزديكان كودك بر حسب مراتب ارث.(٢٠)

شرايط حضانت كننده:آزاد و عاقل بودن و نيز ـ در صورت محكوم بودن

(١٢)رياض المسائل ١٠/ ٥٢٢ ؛ جواهر الكلام ٣١/ ٢٨٤ ـ ٢٨٥ ؛ جامع المدارك ٤/ ٤٧٣
(١٣)رياض المسائل ١٠/ ٥٢٤ ـ ٥٢٥ ؛ جواهر الكلام ٣١/ ٢٩٠
(١٤)الانوار اللوامع ١٠ قسم ٢/ ٣٣٤ ؛ الحدائق الناضرة ٢٥/ ٨٦ ـ ٨٧
(١٥)الانوار اللوامع ١٠ قسم ٢/ ٣٣٦
(١٦)جواهر الكلام ٣١/ ٢٩٣
(١٧)كتاب السرائر٢/ ٦٥٤ ؛ الحدائق الناضرة ٢٥/ ٩٧ ؛ كفاية الاحكام ٢/ ٢٩٦
(١٨)قواعد الاحكام ٣/ ١٠٢ ؛ تحرير الاحكام ٤/ ١٣ ـ ١٤ ؛ اللمعة الدمشقية/ ١٧٧
(١٩)الحدائق الناضرة ٢٥/ ٩٥ ؛ الروضة البهية ٥/ ٤٦٠ ؛ كفاية الاحكام ٢/ ٢٩٥ ؛ نهاية المرام ١/ ٤٧١ ؛ منهاج الصالحين (سيستانى) ٣/ ١٢١
(٢٠)جواهر الكلام ٣١/ ٢٩٧