فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٨٨ - حَرَم
را بايد بدهد و در صورت نداشتن كفاره، ضامن دو برابر قيمت آن است.(١٢)
آيا صيد حيوانى كه مىخواهد وارد حرم شود در بيرون حرم بر مُحلّ جايز است يا حرام؟ مسئله اختلافى است. متأخران و برخى قدما آن را مكروه دانستهاند.(١٣)
بنابر مشهور، خوردن حيوان وحشىِ ذبح شده توسط مُحرم ـ خواه در حرم يا بيرون حرم ـ بر مُحرم و مُحلّ حرام است.(١٤)همچنين است حكم حيوانى كه مُحلّ آن را در حرم ذبح كرده است.(١٥)
قطع گياه حرم:قطع گياهان و درختان حرم، جز درختان ميوه، خرما، اذخر و آنچه در ملك شخصى روييده حرام است. البته اگر گياه و درخت قبل از ساختن خانه وجود داشته، كندن و قطع آن جايز نيست. برخى در ثبوت حكم ياد شده براى ساير املاك جز خانه اشكال كردهاند. در جواز قطع گياهان و درختان خشكيده اختلاف است.(١٦)در قطع درختان كفّاره نيز ثابت است. كفّاره قطع درختان حرم بنابر قول مشهور ـ بلكه بر آن ادعاى اجماع شده ـ در درخت بزرگ يك گاو و در درخت كوچك يك گوسفند و در قطع بعض آن، قيمت درخت است. ديگر اقوال در مسئله عبارت است از: عدم لزوم كفّاره مطلقا، ثبوت يك گاو به جهت كفّاره مطلقا و ثبوت قيمت درخت مطلقا.(١٧)
چرانيدن شتر و مانند آن در حرم براى مُحرم و مُحلّ جايز است.(١٨)
جنگ در حرم:آغاز كردن جنگ در حرم به نصّ آيه شريفه{ وَ لاَتُقَـتِلُوهُمْ عِندَ المَسْجِدِ الْحَرَامِ...}(١٩)حرام بوده است؛ ليكن در اينكه اين حكم به آيه شريفه{ فَإِذَا انسَلَخَ الأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُواْ المُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ...}(٢٠)نسخ شده يا نه، اختلاف است. بنابر قول به عدم نسخ، حرمت همچنان باقى است.(٢١)
جُرم و مجرم در حرم:بنابر قول منسوب به مشهور ـ بلكه اجماعى كه ادّعا شده ـ ارتكاب قتل در حرم همچون ارتكاب آن در ماههاى حرام موجب تغليظ در ديه (ديه كامل به اضافه يك سوم ديه) مىشود.(٢٢)
مجرمى كه بيرون حرم مرتكب جرم و مستحق كيفر (حدّ، تعزير يا قصاص)