فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٣٧ - حج نذرى
غير سال استطاعت باشد، نذر صحيح است و ابتدا حجة الاسلام و سپس حج نذرى را به جا مىآورد.
اگر غير مستطيع نذر كند حج بگزارد، در صورت توانايى، به جا آوردن حج نذرى واجب است، هرچند استطاعت شرعى نداشته باشد؛ ليكن برخى، استطاعت شرعى را نيز شرط دانسته و گفتهاند: حج نذرى به شرط حصول استطاعت پس از نذر بر او واجب مىشود و در صورت نگزاردن حج و استمرار استطاعت تا سال آينده، حجة الاسلام نيز بر او واجب مىشود. امّا ظاهر كلمات فقها وجوب حجة الاسلام با حصول استطاعت است؛ مگر آنكه حج نذرى مقيّد به همان سالى باشد كه استطاعت در آن پيدا شده، كه در اين صورت حج نذرى را به جا مىآورد.(١)
اگر نذر مطلق باشد؛ يعنى نه به نيّت حجة الاسلام باشد و نه به نيّت غير آن، برخى قدما گفتهاند: به جا آوردن يك حج به نيّت حج نذرى از حجة الاسلام كفايت مىكند؛ امّا به نيّت حجة الاسلام از حج نذرى كفايت نمىكند و حج نذرى بر ذمّهاش باقى مىماند.(٢)ليكن بنابر قول مشهور، در اين صورت دو حج بر نذر كننده واجب مىشود و به جا آوردن يكى از ديگرى كفايت نمىكند.(٣)
چنانچه نذر كننده در وقت نذر ناتوان از گزاردن حج باشد، آيا بر او واجب است نايب بگيرد؟ مسئله اختلافى است. بنابر قول به عدم وجوب، چنانچه نذر مقيّد به زمانى خاص، و مانع نيز تا آن زمان استمرار داشته باشد، نذر باطل مىشود، و اگر نذر مطلق باشد، تا حصول توانايى صبر مىكند و با يأس از آن، نذر باطل مىشود. ليكن اگر نذر كننده در وقت نذر، در نظر داشته در صورت ناتوانى، نايب بگيرد، بدون هيچ اختلافى نايب گرفتن بر او واجب خواهد بود.(٤)
كسى كه نذر كرده حج بگزارد، چنانچه نذرش به لحاظ انجام دادن حج مقيّد به زمانى خاص نباشد، تأخير وفاى به نذر تا زمان گمان به نزديك بودن مرگش جايز است؛ امّا اگر با توانايى بر گزاردن حج، آن را به جا نياوَرَد تا بميرد، قضاى حج از طرف او واجب است؛ ليكن در اينكه