فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢١١ - حج
مىشود. بدون فراهم آمدن يكى از اسباب وجوب، گزاردن حج مستحب است؛ چنان كه تكرار آن در هر سال و نيز به حج بردن خانواده استحباب دارد.(٤)
چنانچه به جا آوردن حج پس از وجوب آن، نيازمند مقدماتى از قبيل سفر و فراهم كردن اسباب آن باشد، مبادرت به آنها واجب است.(٥)
فضيلت حج:حج از بزرگترين شعائر آيين مقدس اسلام و ارزشمندترين عمل موجب تقرّب به خداى متعال است و در روايات، برتر از روزه و جهاد، بلكه هر عبادتى جز نماز شمرده شده است.(٦)در مناسك حج اسرار و فوايد بى شمارى نهفته است. در روايتى از امام صادق عليه السّلام آمده است: «حج گزار مهمان خدا است؛ اگر بخواهد به او عطا مىكند و اگر بخواهد اجابتش مىنمايد و اگر حاجى شفاعت كسى را نزد او نمايد مىپذيرد و اگر از خواستن ساكت شود، خود آغاز به عطا مىكند».(٧)در روايتى ديگر از آن حضرت آمده است: «آن گاه كه حاجيان در منى استقرار مىيابند، منادى از جانب خدا ندا مىدهد: اگر خواستار خوشنودى من هستيد، من راضى شدم».(٨)
شرايط وجوب:عقل، بلوغ،(٩)حرّيت(١٠)و استطاعت،(١١)شرايط وجوب حجاند. بنابر اين، حج بر ديوانه، نابالغ، برده( --> بردگى)و غير مستطيع واجب نيست؛ بلكه اين افراد اگر هم حج بگزارند، كفايت از حجة الاسلام نمىكند.(١٢)البته اگر كودك مميّز يا ديوانه در اثناى حج مستحبى بالغ و عاقل گردد و وقوف به مشعر را پس از بلوغ يا عقل درك كند، بنابر مشهور از حجة الإسلام كفايت مىكند. در اين صورت در وجوب تجديد نيّت احرام براى حجة الاسلام، اختلاف است.(١٣)
بر كسى كه به اندازه گزاردن حج مال دارد، ليكن به همان اندازه هم بدهى حالّ دارد، حج واجب نمىشود.(١٤)برخى گفتهاند: تفاوتى بين حالّ و مدّت دار بودن بدهى نيست و در هر دو صورت وجوب حج ساقط است.(١٥)
قرض كردن براى حج واجب نيست.(١٦)اگر هزينه حج را به كسى بذل كنند، با فراهم آمدن ديگر شرايط، حج بر او