البته جاهل به حكم هرچند مقصّر باشد در دو مورد معذور است: اوّل در جهر( --> جهر)و اخفات( --> اخفات)كه در صورت بلند خواندن در جايى كه بايد آهسته بخواند و يا به عكس، نمازش صحيح است و دوم در تمام خواندن نماز در جايى كه بايد قصر بخواند(٤)( --> اتمام).

ب. جهل به موضوع:در جايى كه علم در موضوع حكم لحاظ نشده، بلكه قطع نظر از علم يا جهل به آن، موضوع حكم قرار گرفته باشد، اخلال از روى جهل موجب بطلان نماز مى‌گردد، مانند نماز گزاردن در لباسى از جنس حيوان حرام گوشت يا ابريشم خالص.(٥)اما در جايى كه علم جزء موضوع حكم است، اخلال از روى جهل موجب بطلان نخواهد شد، مانند نماز گزاردن در لباس يا مكان غصبى با جهل به غصبى بودن آن. بنابر قولى، نجس بودن لباس يا بدن يا محلّ سجده و نيز نمايان بودن عورت، حكم غصبى بودن لباس يا مكان را دارد.(٦)البته نماز گزاردن با لباس تهيّه شده از پوست مردارى كه از مسلمانى گرفته يا از بازار مسلمانان خريده، صحيح است.(٧)برخى گفته‌اند: همچنين است حكم ساير مواردى كه شارع مقدس گرفتن آن را از طريقى خاص مجاز دانسته است.(٨)

خلل از روى سهو:اين نوع خلل، شامل ترك جزء يا شرطى بر اثر غفلت از آن، يا ترك به گمان انجام دادن آن است. خلل سهوى نيز دو قسم است:

١. اخلال به جهت غفلت از حكم و فراموش كردن آن با علم به موضوع، مانند نمازگزاردن در لباس غصبى با علم به غصبى بودن آن، ليكن با غفلت و فراموشىِ شرط بودن اباحه در لباس نمازگزار؛ يا نماز خواندن در لباس نجس با علم به نجس بودن آن، ليكن با فراموشى اشتراط طهارت در لباس نماز گزار و يا ترك سوره در نماز به جهت فراموشى وجوب آن.

فراموش كننده حكم، همچون جاهل به حكم است و احكام جاهل به حكم درباره ناسى حكم نيز جارى مى‌شود.(٩)

(٤)جواهر الكلام ١٢/ ٢٢٩ ـ ٢٣٠ و ٢٣٦ ؛ العروة الوثقى ٣/ ٢٠٨ ؛ مستندالعروة (الصلاة) ٦/ ٣٠ ـ ٣١
(٥)جواهر الكلام ١٢/ ٢٣٤ و ٢٣٦
(٦)شرائع الاسلام ١/ ٨٦ ؛ كشف الغطاء ٣/ ٣٠ و ٣٦٣ ـ ٣٦٤ ؛ مستندالشيعة ٤/ ٢٢١ ـ ٢٢٢ و٧/ ٨٩ ؛ جواهر الكلام ١٢/ ٢٣١
(٧)جواهر الكلام ١٢/ ٢٣٣ ـ ٢٣٤
(٨)٢٣٦
(٩)جامع المقاصد ٢/ ٨٧ ؛ المقاصد العليّة/ ٢٩٢ و ٥٨٧ ؛ رياض المسائل ٣/ ١٩٧ ؛ مصباح الفقيه ١٠/ ١٧٨ ؛ العروة الوثقى ١/ ١٩٢ ؛ التنقيح (الطهارة) ٢/ ٣٧٧