فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٢٣ - جنايت
تداخل مىكند و در نتيجه تنها قصاص نفس بر جانى ثابت مىگردد.(١٣)
وارث قصاص، ديه و عفو:به گفته برخى، هر فردى كه وارث مال ميّت است، وارث ديه، قصاص و عفو او نيز هست، جز زن و شوهر كه قصاص را به ارث نمىبرند. برخى ديگر گفتهاند: نزديكان مادرى ميّت همچون برادر و خواهر مادر ميّت، هيچ يك از آن سه را به ارث نمىبرند. تنها نزديكان پدرى ميّت، آنها را به ارث مىبرند. برخى نيز گفتهاند: زنها مطلقا ـ اعم از خويشان پدرى و مادرى ـ قصاص و عفو را به ارث نمىبرند.
چنانچه مجنىّ عليه ولىّاى نداشته باشد، امام عليه السّلام در گرفتن ديه و قصاص، ولىّ دم او خواهد بود.(١٤)
جنايت بر حيوان:حيوانى كه جنايت بر آن واقع شده يا حلال گوشت است، مانند گوسفند و گاو و يا حرامگوشت. حرامگوشت نيز يا تذكيهپذير است(--> تذكيه)، مانند درندگان بنابر نظر مشهور، يا تذكيهپذير نيست. نوع دوم يا داراى ارزش است و مسلمان مىتواند آن را مالك شود، مانند سگ گله يا چنين نيست، مانند خوك.
جنايت بر حيوان حلال گوشت يا به اتلاف آن با تذكيه است، يا با غير تذكيه و يا به قطع عضوى و يا شكستن استخوانى. در فرض نخست، مابه التفاوت قيمت زنده و تذكيه شده حيوان بر عهده جانى است. آيا مالك مىتواند حيوان تذكيه شده را به جانى بدهد و قيمت آن را مطالبه كند يا نه؟ نظر برخى قدما قول اوّل و نظر متأخران، قول دوم است. در فرض دوم (اتلاف با غير تذكيه) تلف كننده بايد قيمت روز اتلاف حيوان را بپردازد. قطع عضو يا شكستن استخوانى از حيوان، بنابر مشهور، موجب ثبوت ارش (مابه التفاوت قيمت سالم و معيوب) بر جانى است.(١٥)
حكم جنايت بر حيوان حرام گوشت تذكيهپذير نيز همان حكم حيوان حلال گوشت است؛(١٦)اما نسبت به حيوان حرام گوشت غير تذكيهپذير كه ارزشى ندارد، چيزى بر عهده جانى نيست. البته اگر خوك متعلق به كافرى باشد كه مالش محترم است، مانند كافر ذمّىِ متعهد به شرايط ذمّه، تلف كننده ضامن قيمت آن است.
بنابر مشهور، در اتلاف سگ شكارى چهل درهم، سگ گله و نگهبان باغ بيست