ماه خدا - چ سوم - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٧٩ - ١ طبيعت پيشگيرانه روزه

شيطان در انسان جارى مى‌شود، همچون جريان خون. پس با گرسنگى، مجارى او را تنگ كنيد.

اين حديث، به روشنى بر اين نكته دلالت دارد كه روزه به طور طبيعى، مانع تسلّط شيطان بر انسان مى‌شود. زنجيرى كه روزه دارد، نه تنها شيطان را به بند مى‌كشد، بلكه كشش‌هاى نفْس امّاره را هم مهار مى‌كند، آن را به اسارت در مى‌آورد و جلوى سلطه آن را بر انسان مى‌گيرد، و به فرموده امير مؤمنان ٧:

نِعمَ العَونُ عَلى أسرِ النَّفسِ وَ كَسرِ عادَتِهَا التَّجَوُّعُ؛[١]

گرسنگى، چه خوب ياورى براى اسير كردن نفْس و شكستن عادت آن است!

بر اين اساس، همه رواياتى كه در ستايش گرسنگى و نقش آن در خودسازى و تربيت نفْس، وارد شده‌اند، هدف آنها ايجاد مانع طبيعى در برابر سلطه شيطان بر انسان و نگهدارى انسان از كشش‌ها و اغواگرى‌هاى نفْس و نيز آزادسازى نيروهاى عقلى و شكوفاسازى استعدادهاى انسانى است، آن گونه كه از اين دو روايت كه از مجموعه احاديث اين گونه برگزيده‌ايم روشن مى‌شود.[٢] پيامبر خدا فرمود:

جاهِدوا أنفُسَكُم بِالجُوعِ وَ العَطَشِ، فَإِنَّ الأجرَ فى ذلِكَ كَأَجرِ المُجاهِدِ فى سَبيلِ اللّهِ؛[٣]

به وسيله گرسنگى و تشنگى، با نفس خويش جهاد كنيد؛ چرا كه پاداش آن، مثل پاداش جهادكننده در راه خداست.

نيز فرمود:

أحيوا قُلُوبَكُم بِقِلَّةِ الضِّحكِ و قِلَّةِ الشَّبَعِ، وَ طَهِّروها بِالجُوعِ‌

[١] عيون الحكم و المواعظ: ٤٩٤، غرر الحكم: ٩٩٤٤.

[٢] براى آگاهى بيشتر از اين گونه روايات، ر. ك: ص ١٣٥( بركات ميهمانى خدا/ حكمت) و ص ١٣٧( تقرّب به خدا) و ص ١٤٥( بهشتى شدن).

[٣] إحياء علوم الدين: ٣/ ١٢٤؛ المحجّة البيضاء: ٥/ ١٤٦.