لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه - علامه مجلسی - الصفحة ٥٢٧ - ارواح بر صفت اجساد يعنى در قالب مثالى در درختيند از درختهاى بهشت

وادى السلام كجا است حضرت فرمودند كه صحراى كوفه كه نجف اشرفست.

و جمع بين الاخبار باين عنوان مى‌توان كرد كه مراد از بهشت زمين نجف باشد يا گاهى در اين جا باشند و گاهى در بهشت يا آن كه چون حضرت در آن زمان در آنجا تشريف داشتند آنجا جمع مى‌شدند و الحال كه حضرت در بهشت است ايشان در خدمت آن حضرتند و اللَّه تعالى يعلم.

و چنانكه احاديث بسيار در ارواح مؤمنان وارد شده هم چنين احاديث بسيار در اشقيا وارد شده است و همه دلالت مى‌كند بر آن كه معاد روحانى حق است و آن عبارتست از بقاى روح بعد از خراب بدن و آيات بسيار نيز دلالت بر اين مى‌كند چنانكه در شهدا فرموده است حق سبحانه و تعالى كه ترجمه‌اش اينست كه مپندار كه آنهايى كه كشته شده‌اند در راه حق سبحانه و تعالى كه ايشان مردگانند بلكه زندگانند و ايشان را روزى مى‌رسد و خوشحالند از آن چه حق سبحانه و تعالى به ايشان كرامت فرموده است از فضل خود و بشارت مى‌دهند جمعى را كه با ايشان ملحق نشده‌اند كه خوفى نيست بر ايشان و اندوهناك نخواهند شد.

و ديگر فرموده است كه مؤمن آل ياسين مى‌گفت كه اى كاش قوم من مى‌دانستند كه حق سبحانه و تعالى مرا آمرزيده است و مرا اكرام و انعام فرموده است و غير اينها از آيات بسيار و احاديث بى‌شمار و اين ظواهر همه دلالت ظاهرى دارند بر تجرد نفس ناطقه.

و در حديث صحيح از ضريس كناسى منقولست كه سؤال كردم از حضرت امام محمد باقر صلوات اللَّه عليه كه مردم مى‌گويند كه آب فرات از بهشت بيرون مى‌آيد چگونه چنين باشد و حال آن كه از جانب مغرب مى‌آيد و آبها از چشمها و رود خانه‌ها داخل او مى‌شود پس حضرت فرمودند كه حق‌