لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه

تتمة كتاب الطهارة

باب غسل يوم الجمعة و دخول الحمام و آدابه و ما جاء في التنظيف و الزينة

دخول حمام و آب بدون لنگ

غسل جمعه واجبست بر مردان و زنان در سفر و حضر

زمان غسل جمعه

دعاى هنگام غسل جمعه

غسل روز جمعه مطهر و كفاره است گناهان را از جمعه تا جمعه

سبب غسل روز جمعه

آداب غسل جمعه

خواندن قرآن در حمام

واجبست بر مرد كه چشم خود را به پوشد از نظر كردن به عورت مردان و زنان نامحرم

نظر كردن به عورت كفار مثل نظر كردن به عورت الاغ است

حمام بهترين و بدترين خانه است

از آداب آنست كه آدمى فرزند خود را با خود به حمام نبرد

زن به حمام نرود

كسي كه اطاعت زنش بكند

شخصى كه ترك كند غسل جمعه را از روى نسيان يا عمد

بدن خود را به زمين حمام مرسان

سواك كه مسواك كردن در حمام موجب ريختن دندانهاست

جايز نيست وضو ساختن و غسل كردن از غساله حمام

در روز جمعه زينت كنيد

ناشتا داخل حمام مشويد

مطلوب اين باشد كه سر برهنه از حمام بيرون نيايند

حمام يك روز نه يك روز گوشت بدن را زياده مىكند

منقولست كه آن حضرت سلام الله عليه نوره مىكشيدند

نهي از سلام در حمام

عورت مؤمن بر مؤمن حرام است

ران از عورت نيست

تحريض بر نوره كشيدن

سزاوار آنست كه اجتناب كنند از نوره كشيدن در روز چهار شنبه

باكى نيست كه شخصى ازاله چرك بدن كند در حمام به آرد بو داده

فايده حنا و نوره

در تراشيدن سر

گرفتن مو از بينى سبب حسن رو است

هر جمعه سر خود را شستن به خطمى سبب ايمنى است از پيسى و ديوانگى

شستن سر به سدر روزى را مىكشاند

كسى كه پاهاى خود را بشويد بعد از بيرون آمدن از حمام

شاد باش به كسي كه از حمام خارج مىشود

عمده دردها و مرضها سه است

سه چيز است كه بدن را از هم مىپاشند

ناخن گرفتن در روز جمعه

گرفتن شارب در هر جمعه

هر كه ناخنها را در روز پنجشنبه بگيرد

زنان اندكى از ناخنهاى خود را بگذارند از براى زينت

هر گاه ناخنها و مو را بگيرند سنت است كه آن را دفن كنند

شانه كردن مو نزد هر نمازى

سه چيز است كه هر كه لذت يا ثواب آن را بداند آنها را ترك نخواهد كرد

كوتاه كردن موى سر

هر كه موى سر را بگذارد مىبايد كه آن را تربيت نيكو بكند

تأكيد بر باز كردن فرق سر

پشت لب بالا را بيخ بچينيد و ريش را دراز كنيد

در مذمت ريش بلند

در مدح موى سفيد

در كندن موى سفيد

چهار چيز از اخلاق انبياست

زمان ناخن گرفتن و حجامت

باب غسل الميت

در اجر بردن مريض

در عيادت مريض

در زيارت برادر مؤمن

بوسيدن پيشاني و دست مؤمن

نفع رساندن به مؤمنين

در ظهور حضرت مهدى

حقوق مؤمن بر مؤمن

و اما شروط عيادت

دعاهاى مجرب هنگام مرض

آداب احتضار و دعاهاى آن و تلقين كردن

عاقلترين اوقات مؤمن حالت موتست

توجيه ميت به طرف قبله

توبه قبل از مرگ

كيفية قبض روح ملك الموت

مؤمنى از دار دنيا بيرون نمىرود مگر به رضا و خشنودى

تلقين موجب نجات است

موت فجأة سبب راحتى مؤمن است

مرگ كفاره گناه هر مؤمنى است و تخفيف مىدهد گناهان را

شيطان هنگام مرگ حاضر مىشود

مؤمن محبوب خود را هنگام مرگ مىبيند

مؤمن هنگام مرگ نوراني مىشود

آخرين مزه كه آدمى مىيابد در وقت مردن مزه انگور است

ملك الموت چگونه قبض روح مؤمنان مىكند

هر كس كه مرگ او را حاضر مىشود حضرت رسول و ائمه معصومين را مىبيند

چون جان به حلق مىرسد جاى او را در بهشت به او مىنمايند

چه كسي جانها را مىگيرد

دوست حضرت امير المؤمنين آن حضرت را در سه موضع مىبيند

ملك الموت دفع مىكند شيطان را از كسى كه محافظت نموده است نمازها را

چون بنده در روز آخر دنيا و روز اول آخرت باشد در برابر او ممثل مىشود مال او و فرزندان او و عمل صالح

هر كه در روز جمعه يا شب جمعه بميرد

هر ميتى كه مردن او را نزديك مىشود حق سبحانه و تعالى به او باز مىدهد از بصيرت و شنوايى و عقل

هر گاه آدمى در حالت جان كندن دستها يا پاها يا سر را حركت دهد

هر گاه جان كندن بر ميت دشوار شود

چون بميرد واجبست كه بگويند كلمه استرجاع را

از چه سبب است كه ميت را غسل مىدهند

هيچ روحى از بدن بيرون نمىرود تا آن كه جاى خود را مىبيند

هر كه در حالت احرام بحج يا به عمره بميرد

هر كه بميرد در يكى از مكه يا مدينه يا در حرم

هر گاه زنى در زاييدن تا انتهاء نفاسش بميرد

هر كه در غربت بميرد شهيد از دنيا مىرود

تفسير قول حق سبحانه و تعالى كه ترجمهاش اينست كه هيچ نفسى نمىداند كه فردا چه خواهد كرد

هر گاه مؤمن مىميرد مكانهاى كه عبادت مىكرده بر او مىگريند

هر كه فردا را از عمر خود داند پس بد مصاحبت كرده است با مرگ

خديجه در حال احتضار

شش كسرا ضامنم كه به بهشت روند

كرامت و تعظيم ميت آنست كه او را زود به قبر رسانند

ثواب غسل دادن ميت چه چيز است

آيا از جهت غسل ميت حدى از آب مقرر هست

جهت غسل ميت آب را گرم نمىبايد كرد

ميت را تنها مگذاريد كه شيطان با او بازى مىكند

ميت را در فضاى غير مسقف غسل مىتوان داد

هر يك از زن و شوهر غسل يكديگر مىتوانند داد مطلقا

حضرت فاطمه زهرا را حضرت امير المؤمنين غسل دادند

باب المس

هر عضوى از اعضاى آدمى را كه مس كند و استخوان داشته باشد غسل واجبست

غسل نيست مگر در ميت آدمى

ميت آدمى اگر سرد نشده باشد بر او غسل واجب نيست

در بوسيدن ميت نزد مردن خواه نمرده باشد يا مرده باشد و گرم باشد باكى نيست

كسى كه جامه او به بدن مرده آدمى رسد يعنى پيش از غسل و بعد از سرد شدن بر اوست كه بشويد

كسى كه غسل مىدهد ميت را اول كفن ميت را مهيا مىكند

دو چوب از درخت خرما كه تر باشد و نوشتن شهادتين بر كفن

سعى كنيد در نفيس بودن كفن كه روز قيامت در اين كفنها مبعوث خواهيد شد

مستحب است كه ميت را كفن كنند در جامه كه در آن جامه نماز مىكرده باشد

جايز نيست كه ميت را كفن كنند به كتان و نه به ابريشم

سزاوار آنست كه پيراهن ميت سجاف نداشته باشد و تكمه و بندش را نبندند

آدابي از غسل ميت

كافور كامل از جهت حنوط ميت يا غسل و حنوط هر دو سيزده درم و ثلثى است كه هفت مثقال صيرفى باشد

حنوط مرد و زن مثل يكديگرند

چون غاسل فارغ شود از شستن سيم پس سنت است كه دستها را از مرفق تا سر انگشتان بشويد

چون از غسل فارغ شود سنت است كه بدن ميت را به جامه خشك كند تا كفن تر نشود

جايز نيست كه آب غساله كه از بدن ميت ريخته مىشود در چاه بول و غايط

جايز نيست كه ناخنهاى ميت را بگيرند

غاسل ابتدا مىكند به وضو

مستحبات هنگام كفن

چون از كفن ميت فارغ شود حنوط كند ميت را

جايز نيست كه بگويند كه رفق كنيد به ميت يا ترحم كنيد بر او كه ديرتر او را دفن كنيد

اگر از ميت نجاستى ظاهر شود بعد از غسل غسل را اعاده نمىكنند

هر كه كفن كند ميتى را چنانست كه ضامن پوشش او شده است تا روز قيامت

جنب هر گاه بميرد او را يك غسل مىدهند

ناخنهاى ميت را نمىتوان گرفت و موى زير بغل او را نمىتوان كند

گر زنى بچه سقط كند كه خلقتش تمام شده باشد غسل مىدهند او را

كفن واجب سه قطعه است

حضرت رسول

امام باقر در وصيت نامه نوشت كه او را كفن كنند در سه جامه

مرده را مىتوان در سه جامه سر تا سرى كفن كرد بى پيراهن

زنى كه در نفاس بميرد او را غسل دهند چنانكه زن پاك را غسل مىدهند

زنى كه بميرد و زنى نباشد و مرد محرمى نباشد

كودك را تا سه سال زنان مىتوانند غسل دهند

مرد زن و مادر و خواهر خود را غسل مىدهد و زن محرم خود را

مردى كه بميرد و نباشد با او مردى مسلمان و نه زن مسلمانى كه از خويشان او باشد

پنج كسند كه سه روز انتظار ايشان مىبايد كشيد كه مبادا سكته كرده باشند و نمرده باشند

كسى كه آبله داشته باشد و بميرد آب بر او مىريزند اگر خوف آن باشد كه اگر دست بمالند چيزى از پوست او جدا شود

هر گاه شخصى در كشتى بميرد او را غسل مىدهند و سنگى در پاى او مىبندند و در دريا مىاندازند

مرد و زنى را كه مىخواهند سنگسار كنند غسل مىدهند و حنوط مىكنند و كفن مىپوشانند پيش از كشتن بعد از آن سنگ باران مىكنند

هر گاه شخصى را از حلق كشيده باشند كه راهزنى كرده باشد بعد از سه روز او را از دار به زير آورند و غسل دهند و نماز كنند و دفن كنند

شخصى كه او را درنده يا مرغان خورده باشند و استخوانهاى او مانده باشد با او چه كنند؟

امير المؤمنين صلوات الله عليه غسل نداد عمار بن ياسر را، و نه هاشم بن عتبة را

هر گاه به شهيد رسند و بقيه حيات چيزى مانده باشد خواه در معركه بميرد و خواه در غير معركه او را غسل مىدهند

حنظله را ملائكه غسل دادند

از شهيد پوستين و موزه و كلاه و عمامه و كمربند و زير جامه را

محرم هر گاه بميرد غسل مىدهند او را به سدر و قراح و غسل كافور نمىدهند

كسى كه در معركه جنگى كشته شده باشد كه آن جنگ به فرموده حق سبحانه و تعالى نبوده باشد او را غسل مىدهند

هر گاه زن حامله بميرد و فرزند در شكمش زنده باشد مىشكافند

چراغ روشن كردن در خانه امام باقر پس از رحلتش

كسى كه جنب باشد و خواهد كه ميت را غسل دهد مستحب است كه وضو بسازد

كسى كه غسل دهد ميتى را و خون بسيار از او آيد و منقطع نشود

غسل مس ميت مىكند كسى كه غسل مىدهد ميت را

بوسيدن امام صادق ع جنازه اسماعيل را

حضرت سيد المرسلين

باب الصلاة على الميت

هر كه از عقب جنازه برود حق سبحانه و تعالى از جهت او چهار حصه از ثواب بنويسد

هر كه چهار گوشه تابوت را بگيرد حق سبحانه و تعالى بيست و پنج گناه كبيره او را بيامرزد

پياده رفتن پشت سر تابوت بهتر است از پياده رفتن پيش پيش تابوت

در حمل تابوت هر جانبى كه آسان باشد برمىدارند

حمل چراغ و آتش با جنازه

راه رفتن همراه جنازه

نماز بر آدم ع

نماز ميت خواندن رسول خدا ص

كسى كه نماز كند بر ميتى پس بايد كه نزد سر او بايستد

اقوال در نماز ميت بعد از تكبيرات

چون از نماز فارغ شود از جاى خود به جايى ديگر تا نبيند جنازه را بر دستهاى مردان

علت اين كه بر بر ميت پنج تكبير مىگويند

كسى كه نماز كند بر زن محاذى سينه او مىايستد

در نماز بر ميت سلام نيست مگر در حال تقيه

حضرت سيد المرسلين

كسى كه تكبير گفته باشد بر جنازه يك تكبير يا دو تكبير و جنازه ديگر با او بياورند

كسى كه نماز كند بر جنازه و ظاهر شود كه گشته بوده است

هر گاه شخصى در اثناى نماز برسد و يك تكبير يا دو تكبير را با امام دريابد

چهل مرد مؤمن در نماز بر او يا مطلقا خواه كه خداوندا ما از او نمىدانيم مگر خوبى

نماز بر ميت را در مسجد مىتوان كرد

هر گاه زنى بميرد شوهرش احق است به او در نماز

اولى مردمان به پيش نمازى نماز ميت كسى است كه ولى او را مقدم دارد

هر گاه فوت شود از تو نماز كردن بر ميت

اگر دو نفر بر جنازه نماز كنند اشكال يكى از ايشان در عقب ديگرى مىايستد

زن بر زن نماز ميت مىخواند

نماز بر هر مسلمانى واجب است و لو خود كشي كرده باشد

نماز عريانا بر ميت

اگر در اثناى سفر به پارهاي چند آدم بر خوردند

نماز بر سينه است

اگر عضو تام يافت شود

هر گاه شخصى را دو نيم كرده باشند نماز مىكنند بر سينه در آن است

اگر يافت نشود مگر سر ميت نماز بر آن نمىكنند

طفل هر گاه نماز را بفهمد و تميز داشته باشد بر او نماز مىخوانند

دعا بر غير مستبصر در نماز ميت

اگر مرد و زن بودند زن را مقدم مىداشتند به جانب قبله

هر گاه شخصى را دعوت كنند به ضيافتى و يا به امور ميت بخواند اجابت رفتن به جنازه كند

نماز مكن بر جنازه در كفش عجمى يعنى در نعل عربى كه پشت پا را نمىپوشاند خوبست

بي وضو نماز ميت مىتوان كرد

حايض نماز جنازه مىتواند كرد

چون ميت را به نزديك قبر آورى پس به ناگاه او را داخل قبر مكن

ولي هر كه را خواست داخل قبر مىفرستد

چون نظرش به قبر افتد اين دعا بخواند

حد قبر تا ترقوه است

تجويز فرمودند كه فرش كنند قبر را به چوب ساج

هر چيزى را دريست و در قبر از پيش پاهاى ميت است

زن را به عرض مىگيرند از پيش لحد كه پيش قبله است

چون داخل قبر شوى كه ميتى را به قبر در آورى بخوان سوره حمد و دعاهاى ديگر را

بالشى از خاك مىسازند از براى ميت كه سرش به زير نيفتد

بندهاى كفن را مىگشايند

تلقين ميت در قبر

هر گاه قبر او را زيارت كنى رو به قبله كن و هر دو دست را بر قبر گذار و اين دعا را بخوان

چون قبر درست شود و پر شود پس آب بريز بر قبر ميت در حالتى كه رو به قبر باشى

تلقين براي دفع نكير و منكر

باب التعزية و الجزع عند المصيبة و زيارة القبور و النوح و الماتم

هر كه تسلى دهد و صبر فرمايد اندوهناكى را

تعزيه قبل و بعد از دفن

از پرسش و صبر فرمودن همين بس است كه صاحب مصيبت ترا به بيند

سزاوار است صاحب مصيبت ردا نپوشد

سزاوار نظر به همسايگان ميت آنست كه اطعام كنند سه روز بيت ميت را

از رحمت الهى دور است كسى كه ردا نپوشد در مصيبت ديگران

دريدن جامه در عزا

فشار قبر بر سعد بن معاذ

صبر در مصيبت

انسان فراموش مىكند

اجري كه در صبر هست

چون اسماعيل از دنيا رفت حضرت از خانه بىكفش و بىردا بيرون آمدند

حضرت سيد الساجدين

چون ابراهيم فرزند سيد المرسلين

بلا و صبر هر دو متوجه مؤمن مىشوند

خروج زن در ماتم

در قبر مگر از كسى كه ايمان خالص داشته باشد و آنها شيعيان صالحند

زيارت قبرهاى مؤمنان و از بنا كردن مسجدها در قبرستان

سلام بر اهل قبور

سخن با اهل قبور

حضرت فاطمه هر صبح شنبه زيارت قبور شهدا و زيارت حمزه مىآمدند

هر گاه داخل شوى در قبرستان پس بگو

زمان زيارت اهل قبور

كافر اهل خود را زيارت مىكند چه مىبيند

مؤمن ميت هر گاه كسى به زيارت او مىرود به او انس مىگيرد

سه روز ماتم ميت را مىگيرند

حضرت رسول در وقتى كه خبر شهادت جعفر رسيد فرمودند كه از براى اهل خانه جعفر طعامى مهيا كنيد

كسى ترك زينت نكند از جهت كسى زياده از سه روز مگر زن كه در عزاى شوهر خود

نوحهگر دادن حلالست

مزد نوحهگرى حلال است

پيامبر امر كردند بر حمزه گريه كنند

نماز از طرف ميت

هديه براي ميت

دعاى ابو ذر بر قبر فرزندش

باب النوادر

مرگ فقيه شيطان را شاد مىكند

مرگ پسر هيجده ساله

هلاك قبل از قيامت

تهنيت بر مصيبت

شخصى كه به پسر خود يا به دختر خود بگويد كه پدر و مادرم فداى تو باد

صبر بر دو قسم است

رضا به قضاى خدا

گريه ساكن مىگرداند غم و اندوه را

بهترين و غمناكترين چيز دنيا

ترحم بر يتيم

از رسول خدا منقولست كه فرمودند حق تعالى كراهت دارد از براى من شش چيز را

خاك غير قبر را در قبر نريزند

كفن از پاكترين اموال باشد

مرگ شيعيان به شكم درد است

معناى حديث من جدد قبرا

جسد مؤمن هم مىپوسد

بدن پيامبر و ائمه سالم مىماند

عرضه اعمال بر رسول خدا

عذاب قبر بر مصلوب

اگر سر و ريش ميت را پيش از غسل سدر به كف سدر و خطمى بشويند

غسل ميت مثل غسل جنب است

باكى نيست كه ميت بالاى ميت بايستى و غسل دهى

ملائكه در تشييع جنازه

بعضى از مستحبات غسل ميت

روح در بالاى جسد

ارواح بر صفت اجساد يعنى در قالب مثالى در درختيند از درختهاى بهشت

جنازه يوسف در شام

بزرگترين حالات آدمى روز ولادت اوست و كوچكترين حالات او روز وفات اوست

حق نيافريده است يقينى را كه شكى در او نباشد شبيهتر از مردن

اول كسى كه از جهت او را در تابوت گذاشتند از مسلمانان

فهرست مجلد دوم كتاب شرح فقيه

لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه - علامه مجلسی - الصفحة ٣٩٩ - چون ميت را به نزديك قبر آورى پس به ناگاه او را داخل قبر مكن

زنان بر جنازه نماز كنند حايض از ايشان جدا مى‌شود و در صفى جدا مى‌ايستد اگر حايض و نفسايى ديگر بوده باشد با او مى‌ايستند و الا تنها مى‌ايستد بلكه علما احاديث سابقه را نيز حمل بر اين كرده‌اند و ضمير مذكر را در معهم‌ حمل بر تغليب كرده‌اند كه اگر زنان و مردان نيز باشند حايض جدا مى‌ايستد از همه و شك نيست كه هر دو احتمال هست اگر چه قول علما ظاهرتر است در حديث سماعه و منافات ميان احاديث نيست چون سنت است كه در صف مردان نايستد و در صف زنان نيز نايستد و اين نحو عمل كردن احوط است در عمل نه در فتوى.

و صدوق گفته است كه هر گاه جنب را مقدم دارند كه امامت كند بر جنازه تيمم كند و امامت كند و اين مضمون فقه رضويست و ليكن در آنجا مذكور است كه تيمم كند يا وضو بسازد و دو سند كالصحيح وارد شده است از حضرت امام جعفر صادق ٧ كه فرمودند كه حايض نماز بر جنازه مى‌كند زيرا كه در نماز جنازه ركوع و سجود نيست و جنب تيمم مى‌كند و نماز بر جنازه مى‌كند.

و در حديث كالصحيح نيز وارد شده است كه از حضرت امام جعفر صادق ٧ سؤال كردند كه حايض نماز بر جنازه مى‌كند حضرت فرمودند كه بلى و با ايشان نمى‌ايستد و جنب نماز بر جنازه مى‌كند.

[چون ميت را به نزديك قبر آورى پس به ناگاه او را داخل قبر مكن‌]

(و اذا حمل الميّت إلى قبره فلا يفجأ به‌[١] للقبر لأنّ للقبر أهوالا عظيمة و يتعوّذ حامله باللَّه من هول المطّلع و يضعه قرب‌[٢] شفير القبر و يصبر عليه هنيئة ثمّ يقدّمه قليلا و يصبر عليه هنيئة ليأخذ

[١] يفاجأ. خ.

[٢] قريب. خ.