اگر اين تعريف، صرفاً تعريف لغوى نباشد، چگونه مى‌توان اين عبارت مصباح را تبيين كرد؟ آيا اينكه اوصاف «سودمند» و «زيانبار» را حقيقت در وصف اعيان فرض كرده است، قرينه بر اين بدانيم كه مقصود از كلمه «مال» در صدر كلام او همان عين است، يا برعكس، كلمه مال در صدر عبارت را قرينه قرار داده و بگوييم مراد از عين در ذيل عبارت، همان «مال» است و يا بگوييم اين اختلاف بين صدر و ذيل عبارت باعث اجمال آن مى‌شود؟

٢ - اگر بر تخصيص بيع به تمليك عين پافشارى كرده و روايات گذشته را حمل بر معناى تمليك عين كنيم، مى‌توانيم مفهوم تمليك عين را وسيع‌تر از مفهوم اصطلاحى فعلى آن بدانيم. مفهوم اصطلاحى فعلى تمليك عبارت است از بالاترين درجه تسليط اعتبارى كه از نظر شرع يا عقلا يا عرف و يا به صورت ادعايى، مشروع شمرده شده است. اگر مفهوم تمليك عين را وسيع‌تر از اين معنا در نظر بگيريم، شامل تمام درجات مختلف تسليط اعتبارى مى‌شود؛ در نتيجه، همه روايات گذشته حمل بر نقل و انتقال مطلق سلطه اعتبارى مى‌شود كه بالاترين درجه آن ملكيت بوده و نوعى سلطه اعتبارى بر عين است.

مرحوم نايينى اصلاً كلمه «تمليك» را از تعريف بيع حذف كرده و مى‌گويد: بيع، انشاى تبديل عين به عوض، از جهت اضافه است و اين اضافه مختص به اضافه ملكيت نيست، بلكه تمام درجات تسلط اعتبارى را كه بالاترين آن ملكيت است، در بر مى‌گيرد. (١٦)

وى به عنوان شاهد بر مدعاى خود، جواز بيع چيزى را كه ملكيت ندارد، ذكر مى‌كند؛ مانند بيع سهم «سبيل‌الله» از زكات براى صرف ثمن آن در راه خدا، يا بيع نماءات عين موقوفه فى سبيل‌الله براى صرف ثمن آن در راه خدا يا مانند موردى كه شخص وصيت كرده مالش در راه خدا صرف شود و تصريح كرده كه

(١٦) توحيدى، محمد على، مصباح الفقاهه، ج٢، ص٢٣ ـ ٢٤ و ٥٣.