او واجب شده ولى آن را به جا نياورده است. اين دو تكليف مستقل از يكديگرند، گرچه مى‌توان با گرفتن روزه‌اى به قصد مافى‌الذمه، هر دو را به جاى آورد. بنابراين، اگر دچار ترديد شديم كه آيا وجوب روزه بر كسى كه در ماه مبارك رمضان روزه نگرفته است، به دليل آيه «فعدة من ايام اخر»، است يا به دليل وجوب قضا؟ هر يك از اين دو عنوان و دو تكليف، مورد شك خواهد بود و جارى ساختن اصل برائت در هر يك با جارى ساختن آن در ديگرى در تعارض خواهد بود و جارى ساختن اصل در هر دوى آنها، مخالفت قطعى عملى با علم اجمالى را به دنبال خواهد داشت.

فصل پنجم: تفاوت ميان تبييت و تحديث

در روايات اين باب، لفظ «تبييت» يافت نمى‌شود، بلكه آنچه آمده است يا «نية السفر» و «نية الخروج» است و يا «تحديث النفس بالسفر من الليل» است، همانگونه كه در موثقه على بن يقطين آمده است. آيا نية السفر و نية الخروج، محور اصلى حكم خواهد بود يا «تحديث النفس بالسفر» و آيا اساساً اين دو از لحاظ مفهومى متفاوتند يا مترادف؟ مى‌توان از سخن برخى از معاصران دريافت كه اين دو، دو مفهوم متغايرند؛ زيرا نيّت سفر عبارت است از عزم بر سفر در حالى كه تحديث نفس، ترديد و احتمال سفر را نيز در بر مى‌گيرد. (٤٣) اين مطلب جاى تامل دارد؛ چرا كه گر چه معناى لغوى حديث نفس اعم از عزم و قصد است و شامل موارد ترديد در سفر نيز مى‌شود، اما ظاهر از عبارت «حدّث نفسه بكذا» عزم و قصد قلبى بر فعلى خاص است. شاهد اين ادعا، بررسى موارد استعمال اين عبارت است.

١. روى الشيخ باسناده عن على بن ابراهيم، عن أبيه، عن ابن ابى عمير، عن أبي ايوب، قال : سأل محمد بن مسلم أباعبداللّه‌(ع) وانا اسمع عن المسافر إن حدّث نفسه باقامة عشرة أيّام، قال: فليتم الصلوة فإن لم يدر ما

(٤٣) بنگريد: رساله عمليه فارسى آيت اللّه‌ شبيرى زنجانى دامت بركاته، مسئله ١٧٣٠.