فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٦ - مفهوم بيع در فقه اسلامى سيد كاظم حائرى
باشد همانطور كه در اختيار من است؟ فرمود: بله، مىتواند آنرا اينگونه بفروشد. (١٠)
دسته سوم، روايات زمينهاى خراجيه:
مرحوم شيخ به اين دسته از روايات با عبارت «وكأخبار بيع الارض الخراجية و شرائها» اشاره كرده است» (١١). گويا به بعضى از اخبار باب ٢١ از ابواب عقد بيع و شروط آن در كتاب وسايل الشيعه اشاره دارد؛ مانند روايت اسماعيل بن فضل هاشمى با سند تمام كه مىگويد:
سألت أبا عبدالله (ع) عن رجل اشترى أرضا من أرض أهل الذمة من الخراج و أهلها كارهون و انما يقبلها من السلطان لعجز أهلها عنها أو غير عجز؟ فقال: «اذا عجز أربابها عنها فلك أن تأخذها إلاّ أن يضارّوا، وان أعطيتهم شيئا فسخت أنفس أهلها لكم فخذوها». قال: وسألته عن رجل اشترى أرضا من أرض الخراج، فبنى بها أو لم يبن غير أن اناسا من أهل الذمّة نزلوها، له أن يأخذ منهم أجرة البيوت اذا أدّوا جزية رؤوسهم؟ قال: «يشارطهم، فما أخذ بعد الشرط فهو حلال»؛
از امام صادق(ع) در مورد شخصى كه زمينى از زمينهاى خراجيه اهل ذمه را خريدارى كرده، در حالى كه آنها رضايت نداشتند و او به سبب ناتوانى آنها از اداره آن زمين و يا به سبب ديگر، زمين را از حاكم وقت تحويل گرفت. امام فرمود: «وقتى كه صاحبان زمين توانايى اداره آنرا نداشته باشند، مىتوانى آن زمين را از آنها بگيرى، مگر اينكه آنها متضرر شوند،[در اين صورت [اگر چيزى به آنها بپردازى تا آنها راضى شوند، مىتوانى زمين را از آنان بگيرى.
(١٠)وسائل الشيعه، ج١٧، ص٣٣٥ - ٣٣٦، باب اول از ابواب عقد البيع و شروطه، ح٥.
(١١)كتاب المكاسب، ج٣، ص٧.