ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١١٩ - اگر عقل داراى اين همه امتيازات است ، پس به چه دليل آن همه مورد انتقاد قرار گرفته است

٥ - انسانى كه از نعمت عقل برخوردار است ، سايهء لطف و كمال بر زمين و زمين نشينان مى گستراند . همان گونه كه هر يك از انبياء مانند ابراهيم خليل الرحمن و موسى و عيسى و محمد عليهم السلام به تنهايى سايهء لطف و كمال انسانى را بر زمين و زمينيان گسترده بود .
٦ - عاقل خورشيد درخشان ارواح آدميان مى باشد . اين خورشيد غير از آفتاب طبيعى است كه فضاى زمين و كرات ديگر را روشن مى سازد ، ولى همين روشنايى براى كسانى كه از خورشيد روحانى عقل برخوردار نيستند خود حجابى است كه مى تواند واقعيات را بپوشاند . مضمون ابيات بعدى در آغاز اين مبحث مورد بررسى قرار گرفت .
اگر عقل داراى اين همه امتيازات است ، پس به چه دليل آن همه مورد انتقاد قرار گرفته است پاسخ اين سؤال بطور مختصر اينست كه انتقاد از طرز كاربرد عقل است نه خود عقل اگر كسى چشم خود را مورد انتقاد قرار بدهد كه چرا اجسام و اشكال و رنگهاى آنها را از صد كيلومترى دقيقا نمى بيند اين شخص در حقيقت چشم خود را مورد انتقاد قرار نداده ، بلكه او چشم و كاربرد آن را نشناخته است . اگر چنين شخصى درست دقت كند در حقيقت خود را مورد انتقاد قرار داده است كه تا كنون نفهميده است كه قدرت ديد چشم هم از نظر كميت و هم از نظر كيفيت محدود و معين است بلكه با نظر به خلاف منطق بودن توقع از عقل [ كه بايد همه چيز را درك كند و در همه چيز خود را حاكم مطلق تلقى نمايد ] بايد گفت : مانند توقع شنيدن از چشم و ديدن از گوش است و الا گمان نمى رود شخصيتهايى بزرگ مانند مولوى و شبسترى و غيرهما مخالف حقيقتى باشند كه در سرتاسر زندگى و دريافتها فعاليت ضرورى و مفيد آن را مى بينند و شهود مى كنند . گمان نمى رود آن مردان ورزيده در علم و معرفت بگويند : چون فرمول ١٦ - ٨ ٨ محصولى از عقل است ، غلط است و بايد طرد شود و مثلا مانعى وجود نداشته باشد كه ٥ . ٧١٢ - ٨ ٧ بوده باشد بنا بر اين ، ما بايد انتقاد از طرز كاربرد عقل نظرى جزئى را با انتقاد و رد و طرد اين قوهء