تكاملى مى توانند بان بزرگ بزرگان برسند ، ولى با كمال صراحت ادّعا مى كنيم كه بشر مى تواند سلمان فارسى و ابو ذر غفارى و عمّار بن ياسر و اويس قرنى و مالك بن الحارث الأشتر شود و بطور كلَّى چنانكه بشر مى تواند بمقامات عاليهء آن شخصيّتها نائل آيد ، مى تواند به پستترين نقطهء حيوانيّت سقوط كند كه همهء امتيازات و عظمتها و كمالات را در اسافل اعضاء تفسير كند تا آنجا كه - < شعر > جز ذكر نى دين او نى ذكر او سوى اسفل برد او را فكر او < / شعر > و بعبارت مختصر - آقايان معلَّمان و مربّيان عزيز ، هر نو نهالى كه در برابر شما قرار گرفته و شما مى خواهيد او را تعليم و تربيت نماييد ، يقين بدانيد كه با موجودى سر و كار پيدا كرده‌ايد كه مى تواند در خطَّ سفيد - خطَّ ابراهيم و موسى و عيسى و محمّد و على صلوات اللَّه عليهم أجمعين پيش برود كه پاسخى براى سؤال فرشتگان از خدا در بارهء خلقت آدم باشد و به تنهائى به مرحلهء جان جهان برسد ، و مى تواند خطَّ سياه - خطَّ چنگيز و نرون و تيمور لنگ و آتيلا و سزار بورژيا و يزيد و ماكياولى را پيش بگيرد كه جز خود منحوسشان ، هيچ چيز و هيچ كسى را شايستهء پوشيدن لباس هستى نمى دانند مگر اين كه وسيله اى براى اهداف آن ضدّ انسانها باشند . و آدمى از آغاز هر يك از دو خطَّ ، تا بينهايت كشيده مى شود . پس از اين مقدّمه ، مقدارى از اصول كلَّيّه را در بارهء انسانهائى كه مورد تعليم و تربيت قرار مى گيرند ، بررسى مى كنيم -
مقدارى از اصول كلَّيّه را در بارهء انسانهائى كه مورد تعليم و تربيت قرار مى گيرند ، بررسى مى كنيم - اصل يكم - خصوصيّت ساليان زندگى انسانهاى مورد تعليم و تربيت
اصل يكم - خصوصيّت ساليان زندگى انسانهاى مورد تعليم و تربيت با نظر به مشاهدات معمولى و مقدارى از آزمايشهاى علمى در بارهء فرزندان ، هر قسمتى از ساليان زندگى آنان تا حدودى داراى مختّصاتى ميباشد كه تعليم و تربيت در آنها متفاوت است . بعنوان مثال - هر چه ساليان عمر كودك كمتر باشد ، قاعدتا وابستگى شخصيّت او به پدر و مادر و يا هر كسى كه مديريّت كودك را بعهده دارد بيشتر است .
باحتمال قوى دريافت كودك در بارهء شخصيّت خود در آغاز رشد آن ، تا اوائل جوانى وابسته به قضاوت ديگران است و لذا گفته شده است كه هر انسانى تا آغاز رشد فكرى ، شخصيّت و مختصّات خود را از ديگران مى آموزد تا آن هنگام كه قدرت اشراف و