ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٥ - تقسيم سوم در بارهء انسانها
خداوندى است ، مطلق است و بدون دليل نبايد ارزش حيات و حقوق آنرا از نوع انسانى سلب كرد ، يك حقوقدان حرفه اى كه مبناى حقوق را روى نمودهاى فيزيكى محض انسان استوار مى سازد ، نمى فهمد كه حكم به تساوى مطلق از همهء جهات در بارهء انسان ، تاريخ انسانى را به تاريخ طبيعى مبدّل مى سازد . اين يك كار شايان تمجيد نيست كه مدّتى است حقوقدانان حرفه اى پيش گرفته ، ارزش و حقوق جسمانى انسانها را از ارزش و حقوق ارواح آدميان تفكيك نموده ، بعنوان قويترين عامل تبديل انسان به ماشين ، انقلابى در زندگى بشرى بوجود بياورند ، انقلاب از كدام موقعيّت بكدامين موقعيّت انقلاب از تاريخ انسانى به تاريخ طبيعى انقلاب از آگاهى و آزادى و اختيار به ماشين ناخود آگاه و وسيلهء جبرى محض تاكنون هيچ دليل منطقى بر اين دو قطعه كردن انسان : قطعهء حقوقى و قطعهء اخلاقى ديده نشده است ، مگر ترجيح جانب آن انسان - نماها كه هدى والا براى زندگى سراغ نداشتهاند . جز حدّ اكثر بهره بردارى از لذّت و غوطه خوردن در لجن خود خواهى كه در فرمول معروف توماس هابس خلاصه مى شود . اين فرمول انسان كش چنين است : « انسان گرگ انسان است » يا « انسان صيّاد انسان است » ما نمى گوئيم : هويّت اخلاقى آرمانى انسانها عين هويّت حقوقى او است ، زيرا ما كاملا مى دانيم كه حقوق بر مبناى زندگى جبرى اجتماعى استوار است و هدف حقوق امكان پذير ساختن جو اجتماع براى زندگى متشكَّل و دسته جمعى است ، در صورتى كه اخلاق و بعد روحانى مذهب ، به اضافهء تحريك مردم جامعه به تحصيل آزادى روانى و سياسى سازندهء فضيلت و ارزشهاى والاى انسانى و عشق به زندگى و تقويت عقل و وجدان را در آن انسانها كه آمادهء انسان شدن هستند . به فعليّت مى رسانند و اميد تكامل را در نوع انسانى تحقّق مى بخشند . اين نكته را هم فراموش نمى كنيم كه توصيه و پيشنهاد اضافه كردن « ترجيح با فضيلت و شرافت » بر نخستين مادّهء اعلاميّهء جهانى حقوق بشر ، مفهوم مخالفش ناديده گرفتن حقوق طبيعى انسانها نيست كه ٢٩ مادّهء ديگر را تباه كند ، بلكه منظور ترجيح مردم با ايمان و با فضيلت و با وجدان از نظر رشد روانى و شخصيّتى است كه موجب تحرّك انسانها به رشد و تكاپو و مجاهده در راه نجات دادن انسانها از پوچى زندگى است كه مقدارى حماسههاى بىمحتوا و موادّ مخدّر و فرمول بنيان كن « بارى بهر جهت » و بىبند و باريهاى نفس پسند ، پردهء