ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٧٦ - ٢ - توصيف بوسيلهء معلول يا نتيجه

چهار - « انسان مسلمان كسى است كه مردم مسلمان از زبان و دست او سالم و در امان باشند ، مگر بوسيلهء اجراى حق ، و آزار مسلم حرام است مگر آنكه به علتى واجب شود . » ( فالمسلم من سلم المسلمون من لسانه و يده إلَّا بالحقّ و لا يحلّ أذى المسلم إلَّا بما يجب ) [١] در اين توصيف يكى از اساسىترين مختصّات اسلام مطرح شده و شخص مسلمان بوسيلهء آن توصيف شده است .
٢ - توصيف بوسيلهء معلول يا نتيجه .
اين نوع از توصيف عبارتست از بيان معلول يا نتيجهء يك واقعيّت كه بعد بسيار با اهمّيّت آن واقعيّت را متذكَّر مى شود ، اگر چه هويّت آن را توصيف نمى نمايد . اين قسم از توصيف در نهج البلاغه فراوان است . از آن جمله : يك - « از منفورترين مردم در نزد خدا كسى است كه او را به خود وا گذاشته است ، اين شخص منفور از راه راست منحرف ، و حركت كنندهء بىراهنما است . اگر براى كاشتن در مزرعهء اين دنيا براى محصول دنيوى دعوت شود ، اجابت ميكند و اگر براى كاشتن بمنظور محصول آخرت دعوت شود ، بيحال و افسرده مى شود گوئى عملى كه براى دنيا انجام مى دهد واجب و آنچه را كه در باره اش سستى مى ورزد ، از او ساقط است » ( و إنّ من أبغض الرّجال إلى اللَّه تعالى لعبدا وكله اللَّه إلى نفسه ، جائرا عن قصد السّبيل ، سائرا بغير دليل ، إن دعى إلى حرث الدّنيا عمل و إن دعى إلى حرث الأخرة كسل كأنّ ما عمل له واجب عليه و كأنّ ماونى فيه ساقط عنه ) [٢] با نظر به ماهيّت انسان منفور بايد گفت : اين انسان كسى است كه پليديها

[١] ج ١ شمارهء ١٦٧ .
[٢] ج ١ شمارهء ١٠٣ .