ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١١٧ - علم است يا حقّه بازى

تبليغ خود آگاهىهاى اساسى در موقعيّتهاى حيات واقعى از نظر دور بدارد ، خيلى محترمانه آنها را فاقد « حسن انسجام و تناسب » معرّفى ميكند و سرانجام در نتيجه گيرى خود از تحقيقات اين دسته از دانشمندان مى نويسد : « ما مى مانيم و خلأى ميان مبتذلات كمّى و طيران در عوامل دل انگيز امّا بىنظم و قاعده . » مهمّترين نكتهء نگرانى « اندرسكى » همين « مبتذلات كمّى » است كه از ويژگى - هاى علوم اجتماعى محسوب مى شود . به اعتقاد او ، صفات حقيقتا مهمّ آدمى هيچوقت قابل اندازه گيرى نيست و بيشتر آنچه كه قابل محاسبه و جدول بندى است ( مثل پاسخهاى داده شده به پرسشنامه هائيكه به دفعات توسّط جامعه شناسان توزيع شده ) غير قابل نتيجه گيرى است .
در انتقاد از متخصّصين علوم رفتارى اظهار ميكند كه اينها با استفاده از « دكورهاى شبه رياضى » كار خود را علمى جلوه گر مى سازند و انسان متحيّر مى ماند كه چه تعبيرى بايد داشته باشد . مثلا « كلودلوى ستراوس » ، مردم شناس معروف ، جدائى ميان دو حيوان را با نگارش « يوز پلنگ مورچه خوار » تصوير مى كند . اگر اين فرمول به مفهوم رياضى خود بيان شود ، معناى جمله چنين است : يك يوزپلنگ برابر است با عدد يك تقسيم بر مورچه خوار ، كه نتيجه اى جز مشاهدهء چراغ جادوى افسانه‌ها ندارد كه بايد با ديدن رنگهاى گوناگون آن دچار ماليخوليا شد .
نشانهء ديگرى كه از رياضيّات اقتباس شده و مورد استفادهء علماى متعدّدى از جامعه شناسان است حرف « ان » ( n ) است كه « به همان اندازه ماليخوليا انگيز » است .
اين حرف معرّف كلمهء « نياز » ( need ) بوده كه از جمله مورد استفادهء « ديويد مك كله - لند » ( David McClelland ) استاد روانشناسى دانشگاه هاروارد براى تصوير نيازهاى گوناگون به كار رفته و « اندرسكى » به كنايه مى گويد كه انسان براى خواندن اين مطالب ، « نياز » تازه اى پيدا ميكند به نام « فراگيرى شعبده بازى » .
به طور كلَّى « اندرسكى » با استثناى چند تن از محقّقين با ذكر نام ، علماى علوم اجتماعى را متّهم ميكند كه كمتر خود را وقف حقيقت يابى ميكنند و بيشتر به پول و و شهرت و نام چسبيده‌اند كه البتّه در مقام مقايسه ، به ترتيبى كه پيش گرفته‌اند خيلى سريعتر مى توانند به خواست خود برسند . به گفتهء او ، در علوم اجتماعى « افراد خيلى كم سواد