فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٨٦ - وجه ضبط اقسام فاعل

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: حالكونه فعليّا: ضمير در « حالكونه » به علم راجع است.

قوله: العقول التّفصيليّة: احتمال دارد مراد از اين عقول، عقول مفارقه بوده و

از عقل بسيط، عقل اوّل بقول مشّائين و نور الانوار به تعبير اشراقيّين باشد زيرا تمام‌

عقول اجمالا در عقل اوّل مندك و اين عقل وجود اجمالى تمام آنها است البتّه‌

احتمالات ديگر در ذيل اين عبارت نقل شده كه بنظر قاصر اراده آنها در اين مقام‌

مستبعد مى‌باشند.

قوله: لا كما فى الفاعل بالرّضا: يعنى علم تفصيلى بفعل قبل از وجود آن در

فاعل بالرّضا نيست چ ه آنكه علم در اين قسم اگرچه قبل از فعل هست لكن اجمالى‌

و جملى است.

قوله: بالعناية بالمعنى الاخصّ: در مقابل فاعل بالتّجلّى كه فاعل بالعناية

بالمعنى الاعمّ مى‌باشد.

شرح عربى: اردة طبع اذا ما، زائدة، سخّرا، مبنى للمفعول، للغير فالفاعل تسخيرا

يرى.

فالطّبيعة المسخّرة تحت النّفس مع كونها فاعلا بالطّبع للجذب و الدّفع‌

و الأحالة و نحوها و النّفس الفاعلة بالارادة و القصد اذا لو حظتا من‌

حيث انّ هذه مسخّرة بامر اللّه تعالى و تلك بامر النّفس بل الكلّ بامر

اللّه تعالى كانتا فاعلين بالتّسخير.

ترجمه: فقرات عبارت مذكور اشاره به بيان فاعل بالتّسخير است:

اراده و طبع اگر مسخّر غير باشد فاعل بالتّسخير مى‌شود فلذا طبع و نفس‌

هر كدام به دو اعتبار هم فاعل بالطّبع و قصد هستند و هم فاعل بالتّسخير.

زيرا طبيعت باعتبار اينكه طبعا فاعل جذب و رفع و تغيير و اخذ و نظائر اينها

است به آن فاعل بالطّبع گ ويند چ نان چ ه نفس نيز چ ون با اراده و قصد فاعل افعال‌

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌٢ ؛ ص٨٨٦

ت به آن فاعل بالقصد گ ويند ولى بملاحظه اينكه هر دو « طبع و نفس» مسخّر امر