فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦٥ - تقابل مانعة الجمع

كاحمرو اقتم: جارّ و مجرور، متعلّق باستقرّ و « اقتم » معطوف است به « احمر » .

ان: شرطيّه.

تقابل: فعل شرط، و « الوجودى » فاعل آن و « العدمى » مفعول آن است.

ترجمه: اگر دو امر وجودى در حين تعقل با هم تقابل داشتند آنرا تقابل تضايف‌

گ ويند.

تقابل تضادّ غير از تضايف و با آن فرق دارد، در صورتى كه بين ضدّان غايت‌

بعد باشد تضادّ حقيقى و در غير اين صورت تضادّ مشهورى است مثل رنگ قرمز و

خاكسترى و اگر تقابل بين دو امر وجودى و عدمى بود.

شرح عربى: اذا تقابل الوجوديّان، اشارة الى وجه الحصر المشهور انّهما امّا وجوديّان‌

و امّا احدهما وجودىّ و الآخر عدمىّ الى آخر ما قالوا.

ان عقلا معا، فهما، مضايفان، و دونه، اى انكان المتقابلان وجوديّين و

لم يكن احدهما معقولا بالقياس الى الآخر فهما، ضدّان بالحقيق صف،

اى صف الضّدّين بالحقيقين، مع غاية البعد، بينهما كالسّواد و البياض،

و لا معها، اى لامع غاية البعد، اضف، اى انسب الضّدّين، لشهرة،

و قل ضدّ مشهورى، كاحمر و اقتم، حيث ليس بينهما غاية الخلاف هذا

كلّه اذا كانا معا وجوديّين.

ترجمه: مرحوم مصنّف در ذيل « اذا تقابل الوجوديّان» مى‌فرمايد:

اين عبارت اشاره است به وجه حصرى كه مشهور بيان نموده‌اند و آن‌

اينست كه:

دو شيئ متغاير يا هر دو وجودى بوده و يا يكى وجودى و ديگرى عدمى‌

مى‌باشد تا آخر كلامى كه در اين باب ايراد نموده‌اند.

و بهر تقدير اگر دو شيئ متغاير وجودى با هم تعقّل و تصوّر شوند نسبتشان‌

تضايف بوده و آنها را نسبت بهم متضايفان گ ويند و در غير اين صورت يعنى متقابلان‌

وجودى بوده ولى يكى نسبت بديگرى تعقّل نشود آنها را ضدّان حقيقى گ ويند