فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٤٨ - وجود بالعرض در كلى طبيعى

و چ ون متذكرّ شديم شخص واسطه در عروض است (و واسطه در عروض‌

مناطش آنستكه اتّصاف ذو الواسطه به عرض مجازا بوده و اتّصاف واسطه بآن‌

حقيقتا باشد) و از طرفى واسطه خود بر انحائى است بطوريكه در برخى از آنها

صحّت سلب ظاهر بوده نظير حركت سفينه و جالس آن و در بعضى مخفى است‌

مانند ابيض بودن جسم و ابيضيّت بياض و در پ اره‌اى اخفى مى‌باشد همچون‌

جنس در باب تحصّل چ ه آنكه فصل محصّل جنس است يعنى واسطه براى تحصّل‌

و تحقّق جنس مى‌باشد بدليل اينكه مرتبه‌اى نميتوان براى جنس در عالم تحقّق و

تحصّل يافت كه از تحقّق فصل خالى باشد زيرا هر جنسى در فصل خود مخصوصا

در بسائط و نيز هر مبهمى در معيّن خود فانى است لا جرم اشاره نموديم كه وساطت‌

در عروض در كلّى طبيعى و شخصش و ماهيّت و وجودش از همين قبيل است،

پ س صحّت سلب تحقّق و تحصّل در اينجا بنظر دقيق برهانى بلكه به اعانت ذوق‌

عرفانى مى‌باشد ولى بعد از تنزّل بايد گ فت كه تحقّق از آن ذو الواسطه بوده و

حقيقتا وجود دارد و صحّت سلب از آن منتفى است چ ه آنكه فناء ماهيّت در وجود

بمراتب اشدّ است از فناء جنس در فصل لذا تحقّق ماهيّت بواسطه وجود شديدتر

است از تحقّق جنس بتوسّط فصل.

شرح فارسى:

توضيح‌

وجود بالعرض در كلّى طبيعى‌

قبل از شرح مقصود دو مقدّمه كوتاه ذكر مى‌شود:

اوّل: چ نان چ ه ارباب علم ميزان گ فته‌اند واسطه بر سه قسم است:

١- واسطه در عروض و آن اينست كه نسبت عرض بواسطه حقيقت و

بذى الواسطه مجاز باشد همچون نسبت حركت بكشتى و جالس آن كه نسبت باوّل‌

حقيقت و بثانى مجاز است.

٢- واسطه در ثبوت و آن عبارتست از اسناد حقيقى عرض بذى الواسطه و