فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢٠ - نسبت بين ذات و حقيقت و ماهيت

شرح عربى: و الكون، اى كون شيى‌ء، فى تلك، المرتبة، انتفاء المقيّد، بالاضافة،

نقيضه، لانّ نقيض كلّ شيئى رفعه، دون انتفاء مقيّد، بالتّوصيف.

فاذا كذب ثبوت الصّفة فى تلك المرتبة صدق سلب الصّفة الّتى فى‌

تلك المرتبة لانّه نقيضه و ان كذب ايضا سلب الصّفة الّذى فى تلك‌

المرتبة اذ ليس نقيضه فما هما نقيضان لم يرتفعا و ما ارتفعا ليسا نقيضين.

ترجمه: و كون وجود شيئى در مرتبه ذات نقيضش نفى همان وجود مقيّد مى‌باشد

نه نفى كه قيد بآن راجع باشد چ ه آنكه نقيض هر شيئى رفع آن است.

بنابراين وقتى ثبوت صفتى در مرتبه ذات كاذب بود سلب آن صفت در

همان مرتبه صادق مى‌باشد چ ه آنكه سلب مزبور نقيض ثبوت ياد شده است حال اگر

سلب نيز كاذب باشد بخاطر آنكه آنرا نقيض ثبوت صفت قرار ندهيم لازم مى‌آيد كه‌

بگوئيم:

آندو قضيّه‌اى كه نقيض هم هستند مرتفع نبوده و آنچه مرتفع است نقيض‌

نباشند.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: فاذا كذب ثبوت الصّفة فى تلك المرتبة: بنحوى كه (فى تلك المرتبة) را

قيد صفت قرار دهيم يعنى صفت مقيّده را بر موضوع حمل كنيم قهرا سلب همين‌

صفت مقيّده صادق مى‌شود چ ون سلب نقيض است و از كذب اصل صدق نقيض‌

لازم مى‌آيد.

قوله: و ان كذب ايضا سلب الصّفة الّذى فى تلك المرتبة: كلمه الّذى فى تلك‌

المرتبة صفت است براى كلمه سلب يعنى اينكه گ فتيم اگر ثبوت صفتى در مرتبه‌

ذات كاذب بود لا جرم سلبش صادق است در صورتى است كه محمول مقيّده مورد

سلب و اثبات باشد حال اگر در جمله مثبت محمول مقيّد بود و كاذب و در جمله‌

سالبه مطلق و قيد را به نفى و سلب راجع دانستيم ديگر از كذب قضيّه مثبته صدق‌

سالبه لازم نيايد بلكه چ ه بسا قضيّه سالبه هم كاذبه باشد و در نتيجه ارتفاع هر دو