فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٠١ - قدرت و تعريف آن

تلك: مبتداء و خبرش جمله « كلّ جنود مبدء المبادى» است.

مع مفارقى: مضاف و مضاف اليه، حال از « تلك » است.

المواد: مضاف اليه، « مفارقى » .

ترجمه: مبدئى كه مقوّم محلّ است در صورتى كه در محلّ مركّب باشد بنام صورت‌

نوعيّه معروف است چ نان چ ه مبدئى كه تقوّمش بمحلّ است باسم عرض موسوم است.

و آن مبادى مقارن با موادّ و مبادى مفارق از موادّ تمام از جنود حضرت‌

سبحان مى‌باشند.

شرح عربى: و، ذلك المبدء المقوّم، صورة نوعيّة اذا انفرض مركّبا، اى فى مركّب او

فرض المحلّ مركّبا، و دون تقويم، من ذلك المبدء للمحلّ بل يكون متقوّما

به فهو، عرض، فالحرارة مثلا من حيث انّها مبدء التّسخّن فى آخر قوّة،

فتلك، المبادى‌ء المقارنة للموادّ و لو بنحو التّعلّق، مع، مبادى‌ء، مفارقى‌

الموادّ، كلّيّة، كل جنود مبدء المبادى، تعالى شأنه.

و لمّا ذكرنا انّ صحّة الصّدور و اللّاصدور، تفسير لقدرة الحيوان اردنا

ان نذكر ما هو المعتبر فى القدرة مطلقا حتّى يشمل قدرة الواجب‌

بالذّات الّذىّ هو واجب الوجود من جميع الجهات فقلنا:

ترجمه: مبدء و فاعليكه مقوّم است صورت نوعيّه خوانده ميشود مشروط باينكه مركّب‌

فرض شود و مقصود آنستكه در مركّب فرض گ ردد يا به تعبير ديگر محلّ را فرض‌

كنيم كه مركّب مى‌باشد.

و مبدء و فاعل اگر مقوّم نباشد بلكه تقوّمش بمحلّ بوده باينمعنا كه محلّ مقوّم‌

آن فرض گ ردد آنرا عرض خوانند.

بنابراين حرارت مثلا از حيث اينكه مبدء و فاعل براى ايجاد گ رما در شيى‌ء

ديگر است قوّه خوانده ميشود.

سپس مرحوم مصنّف ميفرمايد:

پ س مبادى مقارن با موادّ و لو تقارن بنحو تعلّق باشد باضافه مبادى و