فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٠٧ - فروق بين امكان استعدادى و ذاتى

المتحقّقة فى الاعيان لكونه كيفيّة حاصلة للمادّة مهيّئة ايّاها لأفاضة

المبدء الجواد وجود الحادث فيها كالصّور و الاعراض او معها كالنّفس‌

المجرّدة بخلاف الامكان الذّاتى.

فالتّهيّوء من حيث انّه كيفيّة مخصوصة فى المادّة بالمعنى الاعمّ امر

بالفعل و من حيث انّه امكان و قابليّة للمستعدّ له امر بالقوّة.

ترجمه: فرق اوّل عبارتست از آنچه ما گ فته‌ايم و آن اينستكه:

امكان استعدادى از جهتى بالفعل است زيرا از امور متحقّق در ذوات‌

خارجى مى‌باشد چ ه آنكه كيفيّتى است كه در مادّه حاصل شده و آنرا براى افاضه‌

مبدء جواد وجود حادث را در آن يا با آن آماده مى‌نمايد همچون صور و اعراض نظير

نفس مجرّد بخلاف امكان ذاتى، بنابراين تهيّوء از اين حيث كه كيفيّت مخصوصى‌

است در مادّه بمعناى اعمّ امرى است بالفعل و از اين جهت كه امكان و قابليّت‌

براى مستعدّ له مى‌باشد امر بالقوّه محسوب مى‌شود.

شرح فارسى:

توضيح‌

فروق بين امكان استعدادى و ذاتى‌

مرحوم محقّق داماد و صاحب اسفار بين اين دو امكان فرق‌هائى گ ذاشته‌اند

كه ذيلا درج مى‌شوند:

١- امكان استعدادى در مرحله فعل بوده ولى ذاتى در رتبه قوّه است و قبلا

باين فرق اشارت رفت.

و امّا تقرير مرحله فعليّت امكان استعدادى:

چ نان چ ه قبلا اشاره شد قوّه و تهيّوءايكه در نطفه هست دو اضافه دارد يكى با

نفس نطفه كه از آن باستعداد اسم مى‌برند و ديگر با انسان كه باين اعتبار آنرا

امكان استعدادى گ ويند پ س نطفه نسبت بانسانيّت مجرّد قوّه و مادّه است كه در

صورت عدم موانع قابليّت تكامل و تبدّل بانسانيّت را داراست ولى نسبت به وجود و

تحقّق فعلى بالضّروره متّصف به آنست در نتيجه نطفه و منى باعتباريكه جهتى كه‌