فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٩٤ - مقاله صاحب شوارق(ره) و نقد مصنف

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل حيثيّات‌

تقرير اين دليل چ نين است:

اگر امور و حيثيّاتى چ ند كه طبق فرض غير متناهى هستند در يك سلسله‌

قرار گ يرند (سلسله علّت و معلول) معلول اخير و علّتش را ملاحظه مى‌كنيم قهرا آنچه‌

از حيثيّات بين اين دو قرار گ رفته‌اند متناهى هستند زيرا امورى كه بين دو حاصر

واقع شوند قطعا و ضرورة محصور هستند پ س وقتى مقدارى از سلسله مفروض متناهى‌

شد تمام سلسله نيز متناهى است بهمان بيانى كه در دليل تطبيق ذكر شد.

البتّه چ نان چ ه اهل فنّ گ فته‌اند اين حكم از احكام حدسى عقل است به اين‌

معنا كه بطور كلّى غير قابل تخلّف نيست مثل مواردى كه حكم بر كلّ مساوق با

حكم فرد فرد مى‌باشد چ نان چ ه مى‌گويند:

اجزاء پ اره خطّى كه از يك ذراع كمتر است وقتى بتنهائى ملاحظه شوند از

يك ذراع كمتر هستند پ س كلّ پ اره خطّ نيز چ نين است كه اين حكم قابل تخلّف‌

نبوده لذا استنادش را بحدس نمى‌دهند به خلاف حكم عقلى در مسئله مزبور (دليل‌

حيثيّات) كه حدسى بوده و از قبيل اين است كه بگوئيم:

اجزاء پ اره خطّ از يك ذراع بيشتر نيستند چ ه منفردا از اجزاء ديگر ملاحظه‌

شوند و چ ه مجتمع كه در اينجا حكم عقلى حدسى بوده و احتمال تخلّف در آن‌

مى‌باشد زيرا ممكنست كلّ پ اره خط از يك ذراع بيشتر باشد.

شرح عربى: و امّا قول صاحب الشّوارق (ره):

ما بين كذا و كذا دون الذّراع فهذا المقدار المفروض دون الذّراع‌

فالظّاهر انّه سهو فانّ المفروض انّه ذراع فكيف يكون دونه.

ترجمه و شرح فارسى:

مقاله صاحب شوارق (ره) و نقد مصنّف‌

مرحوم صاحب شوارق در شرح برهان حيثيّات چ نين فرموده: