فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٥٧ - مثال اقسام مركب

و ايضا: امّا واحد ما، اى صورة، طبعه، و حلّ فيه اى يكون الشّيئ‌

عنصرا لشيئ واحد كهيولى كلّ فلك بناء على اختلافها بالنّوع فهى لا

تقبل الّا صورة فلكها خاصّة، او جملة مع منتهى، كالعصير للخمر و

الخلّ و الدبس و غير ذلك، او، جملة، لا معه، اى لامع منتهى كالهيولى‌

الاولى للكلّ.

ترجمه: و عنصرى كه بواسطه انضمام و تركيب تغييرى در آن پ يدا نشود مثل چ وب و

سنگ براى ساختن خانه و از همين قبيل است آحاد براى عدد و مقدّمات قياس‌

براى صورت قياس و مثال موردى كه تغيير كرده باشد نظير ادويه براى ساختن‌

معجون چ ه آنكه ادويه بايد مستحيل شده تا معجون حاصل گ ردد چ نان چ ه شيخ در شفا

باين مثال متمسّك شده.

و نيز بر عنصر يا صورت واحدى حلول مى‌كند يعنى شيئ عنصر و مادّه براى‌

شيئ واحد است مانند هيولى هر فلك بنا بر اينكه اختلاف افلاك بالنّوع باشد چ ه‌

آنكه هيولاى فلك تنها صورت فلك خود را مى‌پذيرد.

و يا بر عنصر صورت جمله و مركّبى حلول كرده كه داراى انتهاء مى‌باشد

مثل عصير براى خمر و سركه و شيره و غير آن و يا بر عنصر صورت جمله و مركّبى‌

حلول كرده كه داراى انتهاء نيست مانند هيولاى اوّل براى كلّ افلاك.

شرح فارسى:

توضيح‌

مثال اقسام مركّب‌

و: مادّه منظّم و مركّبى كه تغيير جوهرى پ يدا نكند مانند چ وب و سنگ كه‌

بعد از انضمام با مصالح ديگر صورت ساختمان حاصل مى‌شود و در عين حال تغييرى‌

در ذات آنها بوجود نمى‌آيد يا نظير آحاد كه بعد از انضمام متعدّدى از آنها مثلا

صورت عشره تحصّل پ يدا مى‌كند بدون تغيير جوهرى در آحاد يا مانند انضمام صغرى‌

به كبرى كه صورت قياس نتيجه مى‌شود چ نان چ ه در قياس مشهور العالم متغيّر و كلّ‌

متغيّر حادث نتيجه انضمام اين دو العالم حادث است و چ نان چ ه ملاحظه مى‌شود