فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٢٠ - فصل دفع شبهات از غايت

عبث: هر فعلى كه فائده و غايتى بر آن مترتّب نباشد.

مرحوم مصنّف براى دفع اين شبهات ابتداء مقدّماتى ذكر فرموده پ س از آن‌

وارد در جواب مى‌شوند امّا مقدّمات:

شرح عربى: فغاية فيما اليه الحركة و ما لاجله، الحركة، غدت مشتركة، فتستعمل‌

بالمعنيين ففاعل كلّ حركة و مبدئها كانّه تنحلّ بفواعل و مبادىّ‌

قريب و اقرب و بعيد و ابعد و لكلّ منها حيث تحقّق غاية.

ترجمه: پ س غايت در « ما اليه الحركة» و « ما لاجله الحركة» مشترك مى‌باشد،

پ س غايت بهر دو معنا استعمال مى‌گردد در نتيجه بايد گ فت:

فاعل حركت و مبدء آن گ ويا منحل به فاعل‌ها و مبدءهاى قريب و اقرب‌

و بعيد منحل شده و براى هر يك از آنها در صورت تحقّقشان غايتى عليحدّه مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

مقدّمه اوّل‌

غايت از نظر معنا متشرك است بين دو معنا:

ما اليه الحركة و ما لاجله الحركة، و شرح اين دو قبلا گ ذشت.

مقدّمه دوّم‌

مبدء هر فعل و حركتى بر چ هار قسم است:

١- مبدء قريب: آنست كه بفعل نزديك باشد همچون اراده نسبت بفعل‌

مريد.

٢- مبدء اقرب: آنست كه بين آن و فعل واسطه‌اى نباشد مانند قوّه عامله‌

كه در عضلات مى‌باشد.

٣- مبدء بعيد: آنست كه بفعل نسبتا فاصله داشته باشد نظير شوق و ميل به‌

فعل كه معلول قوّه شوقيّه است.