فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩١٤ - فصل گفتار در غايت

اشاره خواهيم نمود پ س چگ ونه براى مبادى عاليه كه شعور عين ذات آنها بحسب‌

وجود و ماهيّت مى‌باشد غايت فرض ننمائيم.

شرح فارسى:

توضيح‌

كلمه غايت از نظر لغت بمعناى نتيجه و اثر است و باصطلاح حكماء آثار و

نتائجى است كه بر فعل مترتّب مى‌شوند و نوعا سبب استكمال فاعل مى‌گردند و اهل‌

فنّ گ فته‌اند:

هر گ اه باعث بر فعل آثار و نتائج مترتّب بر آن نباشند به آنها منفعت گ فته و

در صورت ترتّب غايت نامند.

و از كلام ارباب فنّ چ نين استفاده مى‌شود كه غايت در فلسفه بدو معنا

اطلاق مى‌گردد.

١- ما اليه الحركة (يعنى فعل و حركت به آن منتهى مى‌شود).

٢- ما لاجله الحركة (يعنى فعل و حركت براى آن انجام مى‌شود).

شيخ در جلد دوّم شفا مى‌فرمايد:

كلّيّه حركات و متحرّكات داراى غايتى هستند چ ه « ما اليه الحركة» و چ ه‌

« ما لاجله الحركة» سپس فرموده:

و غايت بمعناى دوّم در تمام حركات و متحرّكات مى‌باشد چ ه آنكه هر

حركتى قهرا به هدف و غايتى منتهى مى‌شود.

و مرحوم مصنّف نيز در عبارات فوق بهمين مطلب اشاره فرموده و در تقرير آن‌

اضافه نموده و گ فته حتّى طبايع كه شعور و ادراكى ندارند داراى غايتى هستند چ ه‌

رسد بمبادى عاليه (حقتعالى) كه شعور عين ذاتش و ادراك نفس ماهيّت يا

وجودش هست.

شرح عربى: و القسر لا يكون دائما كما، لم يك بالاكثر فلينحسما، و ليرتفعا، اذ

مقتضى الحكمة، الالهيّة، و العناية، الرّبانيّة: العناية كما سيأتى فى‌

مبحث العلم انشاء اللّه هى العلم الفعلى بالنّظام الاحسن و قد تطلق‌