فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠٦ - فاعل بالقسر بودن نفس

حركت نزولى مستند به طبيعتى است كه از قاسر خالى باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

فاعل بالقسر بودن نفس‌

فاعل بالقسر آن بود كه فعل ناملايم با طبع بدون شعور فاعل صادر شود و اين‌

معنا در نفس نسبت به بعضى از افعال صادق است چ نان چ ه وقتى اخلاط متعفّن شد و

حالت تب بر بدن عارض گ شت بدون شعور نفس بدن گ رم مى‌شود پ س مى‌توانيم‌

بگوئيم صدور گ رمى در وقتى كه نفس در مرتبه نازله و عليله قرار مى‌گيرد فعل قسرى‌

است و نفس فاعل بالقسر همانطورى كه حركت صعودى سنگ در وقت فعل قاسر

« پرتاب رامى» فعل قسرى و سنگ فاعل بالقسر است و حركت نزولى سنگ فعل‌

طبيعى آن و سنگ نسبت به آن فاعل بالطّبع است چ نان چ ه تنزّل حرارت تبى و

بحرارت غريزيّه بدن « حرارت طبيعى» مبدّل شدن فعل طبيعى و نفس نسبت به آن‌

فاعل بالطّبع است.

قوله: فى مقام نازل: مقصود از مقام نازل مرتبه طبع نفس است چ ه آنكه افعال‌

قسرى و طبعى هر دو بلحاظ اين مرتبه هستند منتهى اوّلى برخلاف طبع و دوّمى‌

ملائم و مناسب آن.

قوله: الحرارة الغريزيّة: مراد حرارت عادى و متعارف بدن است كه باصطلاح‌

اطبّاء ٣٧ درجه است.

قوله: الطّبيعة المقسورة: كه قاسر آن تعفّن اخلاط باشد.

قوله: الطّبيعة المخلاة: يعنى طبيعتى كه از قاسر خالى باشد همچون نفس كه‌

مقهور تعفّن اخلاط نباشد.

شرح عربى: و، بالجبر من، نفس، خيّرة شرّ، كلطمة اليتيم، حصل.

ترجمه: و بواسطه جبر از نفسى كه فاعل افعال خير است عمل شرّ نظير سيلى زدن‌